

D4027

@##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། མ་དྷྱཱན་ཏ་བི་བྷ་ག་ཊཱི་ཀ་།བོད་སྐད་དུ། དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་འགྲེལ་པ། བམ་པོ་དང་པོ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་རབ་ མཛད་པ།།བདེ་གཤེགས་ཉིད་སྐྱེས་བདག་སོགས་ལ། །འཆད་པ་ལ་ཡང་མངོན་མཆོད་ནས། །དོན་རྣམས་དབྱེ་ཕྱིར་འབད་པར་བྱ། །དེ་ལ་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ལུས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། མཚན་ ཉིད་སྒྲིབ་པ་དེ་ཁོ་ན།།གཉེན་པོ་དག་ནི་བསྒོམ་པ་དང་། །དེ་ཡི་གནས་དང་འབྲས་བུ་ཐོབ། །ཐེག་པ་བླ་ན་མེད་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་དོན་བདུན་པོ་འདི་དག་བསྟན་བཅོས་འདི་ལས་འཆད་དོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ དང་།སྒྲིབ་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་དང་། གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་དང་། གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་གནས་དང་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་དང་། ཐེག་པ་བླ་ན་མེད་པ་སྟེ་དོན་བདུན་པའོ། །དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ལས་བརྩམས་ནས། ། ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་ཡོད། །དེ་ལ་གཉིས་པོ་ཡོད་མ་ཡིན། །སྟོང་པ་ཉིད་ནི་འདི་ལ་ཡོད། །དེ་ལ་ཡང་ནི་དེ་ཡོད་དོ། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་ནི་གཟུང་བ་དང འཛིན་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ།།གཉིས་པོ་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་དེ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཡང་ནི་དེ་ཡོད་དོ། །ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའོ།།དེ་ལྟར་གང་ན་གང་མེད་པ་དེ་ནི་དེས་སྟོང་པར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་ངོ་། །འདི་ལ་ལྷག་མ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་ཡོད་པར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ ཏུ་ཤེས་ཏེ།དེ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་པ་མ་ཡིན་མི་སྟོང་མིན། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཐམས་ཅད་བཤད། །ཡོད་པས་མེད་པས་ཡོད་པས་ན། །དེ་ནི་དབུ་མའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་ པ་ཉིད་དང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོགས་པས་སོ།།མི་སྟོང་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། །གཉིས་པ་སྟེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདུས་བྱས་དང་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདུས་ མ་བྱས་སོ།།བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའོ། །ཡོད་པས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའོ། །མེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པའོ། །ཡོད་པས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཡོད་པ་དང་། དེ་ལ་ཡང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ཡོད་པའོ། །དེ་ནི་དབུ་མའི་ལམ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་སྟོང་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ཏུ་མི་སྟོང་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལྟར་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས་འདི་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་པ་ཡང མ་ཡིན།མི་སྟོང་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ཡོད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་བརྗོད་ནས། ད་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་བརྗོད་དོ། །དོན་དང་སེམས་ཅན་བདག་རྣམ་རིག་།སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི། །རབ་ཏུ་སྐྱེའོ་དེའི་ དོན་མེད།།དེ་མེད་པས་ན་དེ་ཡང་མེད། །དེ་ལ་དོན་དུ་སྣང་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་སྣང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །སེམས་ཅན་དུ་སྣང་བ་ནི་དབང་པོ་ལྔར་བདག་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་སྣང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །བདག་ཏུ་སྣང་བ་ནི་བདག་ཏུ་རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དོ།།རྣམ་པར་རིག་པར་སྣང་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་རྣམས་སོ། །དེའི་དོན་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དང་སེམས་ཅན་དུ་སྣང་བ་རྣམས་མེད་པ་དང་། བདག་དང་རྣམ་པར་རིག་པར་སྣང་བ་ནི་ལོག་པར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་མེད་པས་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་ མེད་དོ།།ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་པ། །དེ་ནི་དེ་ཕྱིར་གྲུབ་པ་ཡིན། །དེ་བཞིན་མ་ཡིན་ཡེ་མེད་མིན། །འདི་ལྟར་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

印度语称为：中边分别论释
藏语称为：辨别中边论释。第一卷。
顶礼文殊童子。
此论善作者，善逝亲生我等，于讲说亦先行供养，为分别义理而精进。
首先确立论典之体，即：相、障、真如、对治修习、彼之住处、获得果位、无上乘。此七义于此论中阐释。即：相、障、真如、修习对治、修习对治之住处、获得果位、无上乘等七义。
从相开始：有非真实遍计，彼中二者非有，此中有空性，彼中复有彼。
其中非真实遍计即是所取能取分别。二者即是离所取能取之事。空性即是非真实遍计离所取能取之事性。'彼中复有彼'即是非真实遍计。
如是于何处无何者，彼即由彼空，如实正见。此中余有者即是此处所有，如实了知。如是无倒宣说空性之相。
非空非不空，是故一切说，由有由无有，此即是中道。'非空'即由空性与非真实遍计故。'非不空'即二者，所取能取故。'一切'即非真实遍计所说有为法与空性所说无为法。'说'即宣说。'由有'即非真实遍计。'由无'即二者。'由有'即于非真实遍计中有空性，及于彼中有非真实遍计。'此即是中道'即非一向空，亦非一向不空者。
如是此与般若波罗蜜多等中所说'一切非空亦非不空'相顺。
如是说已非真实遍计有相与无相，今当说自相。
义及有情我，了别所显现，识即生起彼，无义故彼无。
其中义现即显现为色等事者。有情现即显现为五根于自他相续者。我现即由与我痴等相应故为染污意。了别现即六识。'彼无义'即义与有情现无，我与了别现为颠倒现故。由无义故，能取识亦无。
非真实遍计，是故得成就，非如是永无，如是显现生起。

།འཁྲུལ་པ་ཙམ་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཡེ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ཡེ་མེད་པ་ཉིད་དུ་མི་འདོད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར། དེ་ཟད་ ནས་ནི་གྲོལ་བར་འདོད།།གཞན་དུ་ན་བཅིངས་པ་དང་ཐར་པར་མི་འགྲུབ་སྟེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ཉེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ནས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ཙམ་དུ་ ཟད་ན་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དུ་ཇི་ལྟར་བསྡུ་བར་འགྱུར་བའི་བསྡུ་བའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏེ།བརྟགས་པ་དང་ནི་གཞན་དབང་དང་། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱང་ངོ་། །དོན་ཕྱིར་ཡང་དག་མིན་རྟོག་ཕྱིར། །གཉིས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་བཤད་དོ། །ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་དོན་ནི་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ དོ།།ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་མེད་པ་ཉིད་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ད་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་འཇུག་པའི་ཐབས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་སྟོན་ཏེ། དམིགས་པ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་སུ། །མི་དམིགས་པ་ནི་རབ་ཏུ་སྐྱེ། །མི་དམིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སུ། །མི་དམིགས་པ་ནི་རབ་ཏུ་སྐྱེ། །ཞེས་བྱ་བའོ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་དམིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་མི་དམིགས་པ་སྐྱེའོ། ། དོན་མི་དམིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་ཡང མི་དམིགས་པ་སྐྱེ་སྟེ་།དེ་ལྟར་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་འཇུག་གོ། །དེ་ཡི་ཕྱིར་ན་དམིགས་པ་ནི། །མི་དམིགས་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གྲུབ། །དམིགས་པར་བྱ་བའི་དོན་མེད་ན་དམིགས་པ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དམིགས་པ་དང་། །མི་དམིགས་མཉམ་པར་ཤེས་ པར་བྱ།།དམིགས་པ་ནི་དམིགས་པ་ཉིད་དུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་དམིགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ཡང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་དུ་སྣང་བས་དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ད་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ཉིད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་ཏེ། ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་ནི། ། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཁམས་གསུམ་པ། །ཞེས་བྱ་བའོ། །འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཐ་དད་པས་སོ། །རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་དོན་མཐོང་རྣམ་པར་ཤེས། །དེ་ཡི་ཁྱད་པར་སེམས་ལས་བྱུང་། །ཞེས་བྱ་བའོ། ། དོན་ཙམ་མཐོང་བ ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ།།དོན་གྱི་ཁྱད་པར་མཐོང་བ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཏེ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའོ། །འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་སྟོན་ཏེ། གཅིག་ནི་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས། །གཉིས་པ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ཅན། །ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་དང་ཡོངས་གཅོད་དང་། །དེ་ཡི་འཇུག་བྱེད་སེམས་ལས་བྱུང་། ། ཞེས་བྱ་བའོ། ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་དག་གི་རྐྱེན་ཡིན་པས་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་ལས་བྱུང་བ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ཅན་ནོ། །ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ནི་ཚོར་བའོ། །ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པ་ནི་འདུ་ཤེས། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་པར བྱེད་པ་དག་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཏེ།སེམས་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་སྟོན་ཏེ། སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་དང་འདེབས་པའི་ཕྱིར། །ཁྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་ཀུན་འཛིན་ཕྱིར། །རྫོགས་བྱེད་ཕྱིར་དང་གསུམ་གཅོད་ཕྱིར། །ཉེ་བར་གཅོད་ཕྱིར་སྡུད་ པའི་ཕྱིར།།སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་དང་མངོན་དུའི་ཕྱིར། །སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་ནི་འགྲོ་ཉོན་མོངས། །རྣམ་གསུམ་རྣམ་གཉིས་ཀྱང་ཉོན་མོངས། །རྣམ་བདུན་ཡང་དག་མིན་རྟོག་ལས། །ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་རིག་པས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།འདེབས་པའི་ཕྱིར་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྲིད་པའི་ཕྱིར་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྐྱེ་བའི་གནས་སུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་འཛིན་ཕྱིར་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་ལུས་སོ། །རྫོགས་བྱེད་ཕྱིར་ནི་སྐྱེ་ མཆེད་དྲུག་གིས་སོ།།གསུམ་གཅོད་ཕྱིར་ནི་རེག་པས་སོ།

仅仅是迷乱而生起的缘故，也不是完全不存在。如果问为什么不承认它完全不存在呢？如是，认为它灭尽后即得解脱。若不如此，则束缚和解脱都不能成立，将成为诽谤烦恼和清净的过失。如是已说明非真实分别的自相后，若仅是非真实分别，如何摄归三自性的摄归相呢？
遍计所执及依他起，以及圆成实性。为义故及非真实分别故，由于二者无故而说。其中，义是遍计所执自性。非真实分别是依他起自性。所取能取无性是圆成实自性。
现在显示非真实分别自身无相的趣入方便相：依于所缘故，无所缘乃生；依于无所缘，无所缘复生。依于唯识所缘，生起无所缘义。依于无所缘义，唯识也生起无所缘，如是趣入所取能取无相。
因此所缘即，成就无所缘性，因为若无所缘境，则所缘不应理。因此应当知，所缘与无所缘平等。因为所缘不成立为所缘性故。虽是无所缘性，但由显现为非真实义故称为所缘。
现在显示非真实分别自身的差别相：非真实分别，是三界心心所。即由欲界、色界、无色界行相差别故。也显示异名相：其中见义识，彼差别心所。见唯义是识，见义差别是诸心所，即受等。
也显示趣入相：一是缘识，二是受用者。受用及决定，彼趣入心所。阿赖耶识是其他诸识之缘故为缘识。由彼所生的转识是受用者。受用是受，决定是想，令识趣入者是诸行，即思和作意等。
也显示杂染相：由障故及植故，由引故及执故，由满故及三断故，由近断故及摄故，由合故及现前故，由苦故众生烦恼。三种二种亦烦恼，七种从非真实分别。其中由障故，是无明障碍如实见故。由植故，是诸行于识中植入业习气故。由引故，是识令至生处故。由执故，是名色之身。由满故，是六处。由三断故，是触。

།ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ནི་ཚོར་བས་སོ། །སྡུད་པའི་ཕྱིར་ནི་ལས་ཀྱིས་བཏབ་པའི་ཡང་སྲིད་པ་སྲེད་པས་སོ། །སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ནི་ལེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དང་མཐུན་པར་འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུའོ། །མངོན་དུའི་ཕྱིར་ནི་ ལས་བྱས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྲིད་པས་ཡང་སྲིད་པར་འབྱིན་པར་མངོན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤིས་འགྲོ་བ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་། རྣམ་གསུམ་རྣམ་གཉིས་ཀྱང་ཉོན་མོངས། །རྣམ་བདུན་ཡང་དག་མིན་རྟོག་ལས། །རྣམ་གསུམ་ནི་ཉོན་ མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་།ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་མ་རིག་པ་དང་སྲེད་པ་དང་ལེན་པ་རྣམས་སོ། །ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་སྲེད་པའོ། །སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཡན་ལག་ལྷག་མ་རྣམས་སོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ནི་རྒྱུའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། འབྲས་བུའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ། །དེ་ལ་རྒྱུའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །འབྲས་བུའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ པ་ནི་ཡན་ལག་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་སོ།།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་བདུན་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ། མ་རིག་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྒྱུའོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་འབེབས་པའི་རྒྱུའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཉེ་བར་ཁྲིད་པའི་རྒྱུའོ། །མིང་དང་གཟུགས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ནི་ཀུན་འཛིན་པའི་རྒྱུའོ། ། རེག་པ་དང་ཚོར་བ་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་རྒྱུའོ། །སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་ནི་སྡུད་པའི་རྒྱུའོ། །སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་ནི་སྐྱོ་བའི་རྒྱུའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལས་འབྱུང་བའོ། །ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་དོན་བསྡུས པ་ནི་ཡོད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་།མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། བསྡུ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་འཇུག་པའི་ཐབས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། འཇུག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ མཚན་ཉིད་དེ།མཚན་ཉིད་རྣམ་པ་དགུ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་བརྗོད་ནས། སྟོང་པ་ཉིད་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་བ་དེ་སྟོན་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་མདོར་བསྡུ་ན། །མཚན་ཉིད་དང་ནི་རྣམ་གྲངས་དང་། །དེ་ཡི་དོན་དང་དབྱེ་བ་དང་། །སྒྲུབ་པ་དག་སྟེ་ཤེས་པར་བྱ། །ཞེས་བྱ་ བའོ།།མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། གཉིས་དངོས་མེད་དང་དངོས་མེད་པའི། །དངོས་པོ་སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཉིས་པོ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དེའི་དངོས་པོ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཡོད་པ་མ་ཡིན་མེད་པའང་མིན། །ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་གཉིས་པོ་དེའི་དངོས་པོ་མེད་པའོ། །ཇི་ལྟར་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་གཉིས་པོའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་དངོས་པོ་དེ་ནི་སྟོང་ པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ་།དེ་བས་ན་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་དང་། ཐ་དད་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་མིན། །ཐ་དད་པ་ཡིན་ན་ནི་ཆོས་ལ་ཆོས་ཉིད་གཞན་མ་ཡིན་པ་མི་རུང་སྟེ། མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་བཞིན་ནོ། །གཅིག་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ན་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་དམིགས་པ་དང་། སྤྱིའི་ མཚན་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ།དེས་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་གྲངས་ཇི་ལྟར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་མདོར་བསྡུ་ན། །དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡང་དག་མཐའ། །མཚན་མ་མེད་དང་དོན་དམ་དང་། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་རྣམ་གྲངས་སོ།

为了近用故是受。为了摄集故是由业所投的后有爱。为了相应故是由诸取使识生起相应于欲等。为了现前故是由已作业的异熟有而显现引出后有故。为了苦故是由生与老死使诸众生烦恼。
此复：'三种二种亦烦恼，七种从不正分别。'三种是烦恼杂染、业杂染和生杂染。其中烦恼杂染是无明、爱和取。业杂染是诸行和爱。生杂染是余支。
二种杂染是因杂染和果杂染。其中因杂染是以烦恼和业自性诸支。果杂染是以余支。
七种杂染是七种因：无明是颠倒因，诸行是引下因，识是引近因，名色和六处是执持因，触和受是近用因，爱、取和有是摄集因，生和老死是厌离因。此等一切杂染皆从不正分别而生。
不正分别的总义是有相、无相、自相、摄相、入无相方便相、差别相、异门相、趣入相、杂染相，说示九种相。
如是说示不正分别已，为显示如何了知空性而说：'空性略说应知，相及异门与，其义及差别，成就等应知。'
云何应知相？'二无实及无，实事空相也。'二者所取能取无实，及彼无实之实事是空性相。如是显示无实自性为空性相。
彼无实自性：'非有亦非无。'云何非有？谓彼二无实故。云何亦非无？谓彼二无实之实事即空性相。
是故与不正分别：'异一性相非。'若异者，则法与法性不应不异，如无常性及苦性。若一者，则不应成清净所缘及共相。由此显示空性相离一异。
云何了知异门？'空性略说者，真如及实际，无相与胜义，及法界异门。'

།རྣམ་ གྲངས་ཀྱི་དོན་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན།གཞན་མིན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན། །དེ་འགོག་འཕགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དང་། །འཕགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡི་ཕྱིར། །རྣམ་གྲངས་དོན་དེ་གོ་རིམས་བཞིན། །གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ། རྟག་ཏུ་དེ་བཞིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་ མཐའ་སྟེ།ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གཞི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚན་མ་འགོག་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་སྟེ། མཚན་མ་ཐམས་ཅད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པས་དོན་དམ་པ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་དམ་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ ཏེ།འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་དེ་ལ་དམིགས་པས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ནི་རྒྱུའི་དོན་ཏོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་པར་དག་།ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། དེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟེ་། །གང་གི་ཚེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ། གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་དག་ཅེ་ན། དེ་ནི་དྲི་བཅས་དྲི་མ་མེད། །གང་གི་ཚེ་དྲི་མ་དང་བཅས་པར་དེའི་ཚེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གནས་པའོ། །གང་གི་ཚེ་དྲི་མ་སྤངས་པ་དེའི་ཚེ་རྣམ་པར་དག་པའོ། །གལ་ཏེ་དྲི་མ་དང་བཅས་པར་གྱུར་ལ་དྲི་མ་མེད་པར་ཡང་འགྱུར་ན་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་མི་རྟག་པར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི ལྟར།ཆུ་ཁམས་གསེར་དང་ནམ་མཁའ་རྣམས། །དག་པ་བཞིན་དུ་དག་པར་འདོད། །གློ་བུར་གྱི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་ལ་བྱའི་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཆེན་པོ་ སྟོང་པ་ཉིད་དང་།སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། འདུས་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། འདུས་མ་བྱས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཐའ་ལས་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དོར་བ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ དང་།རང་གི་མཚན་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དོ་། །དེ་ཡང་མདོར་བསྡུ་ན་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ཟ་བ་བཟའ་དང་དེ་ཡི་ལུས་། །གནས་ཀྱི་གཞི་ཡི་སྟོང་པ་ཉིད། །དེ་ཡང་གང་གིས་ཇི་ལྟར་མཐོང་། །གང་ཕྱིར་དེ་ཡང་ སྟོང་པ་ཉིད།།དགེ་གཉིས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། །རྟག་ཏུ་སེམས་ཅན་ཕན་བྱའི་ཕྱིར། །འཁོར་བ་གཏང་བར་མི་བྱའི་ཕྱིར། །དགེ་བ་མི་ཟད་བྱ་བའི་ཕྱིར། །རིགས་ཀྱང་རྣམ་པར་དག་བྱའི་ཕྱིར། །མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཐོབ་བྱའི་ཕྱིར། །སངས་རྒྱས་ཆོས་རྣམས་དག་བྱའི་ཕྱིར། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྒྲུབ་པར་བྱེད། ། དེ་ལ་ཟ་བ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལས་བརྩམས་སོ། །བཟའ་བ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་རྣམས་སོ། །དེའི་ལུས་ནི་ཟ་བ་དང་བཟའ་བ་དེ་གཉིས་ཀྱི་གནས་གང་ཡིན་པ་སྟེ་ཁོག་པའོ། །དེའི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །གནས་ཀྱི་གཞི་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཏེ། དེ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་དེའི་སྟོང་པ ཉིད་ནི་ཆེན་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།།ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་དེ་ཡང་གང་གིས་སྟོང་པར་མཐོང་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པས་ཏེ། དེའི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །ཇི་ལྟར་དོན་དམ་པའི་རྣམ་པར་མཐོང་བ་དེའི་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྒྲུབ་པར་ བྱེད་པ་དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དགེ་གཉིས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དགེ་བ་གཉིས་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་སོ། །རྟག་ཏུ་སེམས་ཅན་ཕན་བྱའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ལ་གཏན་དུ་ཕན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།

如何了知异名的含义？非他、非颠倒，遮止、圣者行境，以及圣法之因，异名义依次为：因为是非他故为如是性，因为恒时如是故。因为非颠倒故为真实边际，因为非颠倒之所依故。因为遮止相故为无相，因为一切相皆无故。因为是圣者智慧行境故为胜义，因为是殊胜智慧之境故。因为是圣法之因故为法界，因为诸圣法缘此而生故。此中界义即是因义。
如何了知空性的差别？烦恼及清净，其差别即是：何时有烦恼，何时得清净？彼有垢无垢。何时有垢时即住于烦恼，何时断垢时即得清净。若有垢而后成无垢，则成变异法，云何不成无常？对此：如水界、黄金及虚空，应知清净如彼等清净。是说远离客尘垢染，非说其本性转变。
复次差别即十六空性，即：内空性、外空性、内外空性、大空性、空性空性、胜义空性、有为空性、无为空性、毕竟空性、无始终空性、无舍空性、自性空性、一切法空性、自相空性、无事空性、无事自性空性。此亦当知略说。
能食所食及其身，处所依基之空性，复由何者如何见？以彼亦复是空性。为得二种善根故，为常利益有情故，为不舍离轮回故，为作无尽善业故，为令种姓清净故，为得相好庄严故，为净诸佛法性故，菩萨修行诸事业。
其中能食空性是就内处而言，所食空性是就外处而言。其身即能食所食二者之处所，即身躯。其空性即称为内外空性。处所依基即器世间，因其广大故，其空性称为大空性。内处等亦由何见为空？由空性智，其空性即空性空性。如实见胜义之空性即胜义空性。菩萨所修诸事业亦是空性。
为何修行？为得二种善根故，二善即有为与无为。为常利益有情故，即为永远利益众生故。

།འཁོར་བ་གཏང་བར་མི་བྱའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་ བ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མ་མཐོང་ན་སྐྱོ་སྟེ་འཁོར་བ་ཡོངས་སུ་གཏོང་ངོ་།།དགེ་བ་མི་ཟད་བྱ་བའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན་ཡང་མི་གཏོང་ཞིང་མི་འདོར་བ་གང་ཡིན་པའོ། །རིགས་ཀྱང་རྣམ་པར་དག་བྱའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། རིགས་ནི་རང་བཞིན་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཐོབ་བྱའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་རྣམས་དང་། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་རྣམས་དང་བཅས་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སངས་རྒྱས་ཆོས་རྣམས་དག་བྱའི་ཕྱིར། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྒྲུབ་པར་བྱེད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་དང་མ་འདྲེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ ལྟར་རེ་ཞིག་སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་བཞི་རྣམ་པར་གཞག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།།འདི་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ཟག་དང་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི། །དངོས་པོ་མེད་འདིར་སྟོང་པ་ཉིད། །དེ་དངོས་མེད་པའི་དངོས་ཡོད་པ་། །དེ་ནི་དེ་ལས་སྟོང་ཉིད་གཞན། །ཞེས་བྱ་བའོ་། །གང་ཟག་དང་ཆོས་ཀྱི་ དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ།།དངོས་པོ་མེད་པ་དེའི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་། །ཟ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་གོང་དུ་ཇི་སྐད་སྨོས་པ་དེར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཐ་མར་རྣམ་པར་འཇོག་སྟེ། གང་ཟག་དང་ཆོས་སུ་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་། དེའི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྒྲུབ་པ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་ཉོན མོངས་དེ་མ་གྱུར།།ལུས་ཅན་ཐམས་ཅད་གྲོལ་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་རྣམ་དག་དེ་མ་གྱུར། །འབད་པ་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་པར་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་གློ་བུར་གྱི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་མི་འགྱུར་ ན་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པས་འབད་པ་མེད་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ།།ཅི་སྟེ་གཉེན་པོ་སྐྱེས་ཀྱང་རྣམ་པར་དག་པར་མི་འགྱུར་ན་ནི་ཐར་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྩོམ་པ་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ན། ཉོན་མོངས་མ་ཡིན་མི་མོངས་མིན། །དེ་ནི་ དག་དང་མ་དག་མིན།།ཇི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ལ་མ་དག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེ་ན་སེམས་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་དག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གློ་བུར་གྱི་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པ་བསྒྲུབས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་བསྡུས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་དངོས་པོ་ ཡོད་པ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་།དེ་ཉིད་དང་གཞན་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། །རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་ལ་སོགས་པས་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་བསྟན་ པས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་།སྐྲག་པ་དང་། ལེ་ལོ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། རིགས་པའི་མཚན་ཉིད་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། བསྟན་ བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུར་བཅད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་དང་པོའི་འགྲེལ་པའོ།། །།སྒྲིབ་པའི་དབང་དུ་མཛད་དེ། ཁྱབ་དང་ཉི་ཚེ་ལྷག་པ་དང་། །མཉམ་དང་ལེན་དང་སྤོང་བ་ནི། །གཉིས་ཀྱི་སྒྲིབ་པར་བསྟན་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ བ་གསུངས་སོ།།དེ་ལ་ཁྱབ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རིགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྟེ། མཐའ་དག་ལ་སྒྲིབ་པའི་ཕྱིར་རོ།

为了不舍弃轮回而说，若未见轮回无始无终空性，则会厌离而舍弃轮回。为了不尽善业而说，即使在无余涅槃中也不舍不弃。为了清净种姓而说，种姓即自性，为本性故。为了获得相好而说，为获得大士相及随好故。为了清净佛法而说，菩萨修行，即力、无畏、不共等。如是应知建立十四空性。
此中何为空性？'补特伽罗及诸法，无实即是此空性，彼无实之有实性，即是异彼之空性'。补特伽罗及法无实性即是空性。无实性之实性亦然。如前所说月等空性，为显示空性相故，最后安立无实性空性及无实性自性空性二种空性，依次是为遣除增益补特伽罗及法，以及诽谤其空性。如是应知空性差别。
云何了知修行？'若非彼烦恼，一切有情解脱，若非彼清净，精进无果报'。若未生对治而诸法空性不为客尘烦恼所染，则无烦恼故，一切众生不用功用而得解脱。若生对治而不得清净，则为解脱所作努力将成无果。如是，'非烦恼非无烦恼，非清净非不清净'。云何非烦恼亦非不清净？因心性本明故。云何非无烦恼亦非清净？因有客尘烦恼故。如是已说空性差别之建立。
其空性义摄要，应知建立相。其中相有无实相及实相。实相亦有离有实无实相，及离一异相。建立应知以异门等而建立。此中由说此四相，为息除分别、怖畏、懈怠、疑惑故，说空性自相、业相、烦恼清净相及正理相。
此为《辨中边论》相品第一之释。关于障碍而言：'遍及及少分，增上与平等，取舍二障中，说为诸障碍。'其中遍及，即菩萨种性者之烦恼障及所知障，因遍一切故。

།ཉི་ཚེ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་ པ་སྟེ།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པའོ། །མཉམ་པ་ནི་ཆ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པའོ། །འཁོར་བ་ལེན་པ་དང་སྤོང་བའི་སྒྲིབ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རིགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་སྟེ། མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སྒྲིབ་ པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་འདི་དག་ནི་ཅི་རིགས་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་རིགས་ཅན་རྣམས་དང་། ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཅན་རྣམས་དང་གཉི་གའི་སྒྲིབ་པར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་། ཉོན་མོངས་མཚན་ཉིད་རྣམ་དགུའོ། །ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་རྣམས་སྒྲིབ་པ་ཡིན། །ཀུན་ཏུ་ སྦྱོར་བ་དགུ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའོ།།དེ་དག་གང་ལ་གང་སྒྲིབ་ཅེ་ན། སྐྱོ་བ་དང་ནི་བཏང་སྙོམས་དང་། །དེ་ཁོ་ན་ནི་མཐོང་བ་དང་། །རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྐྱོ་བ་ལ་སྒྲིབ་པའོ། །ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི་བཏང་སྙོམས་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། དེས་ནི་མི་མཐུན་ པ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་བའི་གཞི་ལ་བཏང་སྙོམས་སུ་བྱེད་མི་ནུས་སོ།།ལྷག་མ་རྣམས་ནི་དེ་ཁོ་ན་མཐོང་བ་ལ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དེ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། འཇིག་ཚོགས་ལྟ་དང་དེའི་གཞི་དང་། །འགོག་དང་ལམ་དང་དཀོན་མཆོག་དང་། །རྙེད་པ་དང་ནི་བཀུར་སྟི་དང་། །ཡོ་བྱད་བསྙུངས་ པ་ཡོངས་ཤེས་ལ།།སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ། །ང་རྒྱལ་གྱི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་སྟེ། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དུས་ན་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་བར་ཆད་དང་བཅས་པ་དང་བར་ཆད་མེད་པར་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བའི་དབང་གིས་དེ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། མ་རིག་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་གཞི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། དེས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྟ་བའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་དང་མཐར་འཛིན་པར ལྟ་བ་གཉིས་ཀྱིས་དེ་ལ་སྐྲག་པ་དང་།ལོག་པར་ལྟ་བས་དེ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་མཆོག་གི་དག་པར་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་ བ་ནི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ།དེའི་ཡོན་ཏན་ལ་མངོན་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲག་དོག་གི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི་རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། དེའི་ཉེས་པ་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སེར་སྣའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི་ཡོ་བྱད་ བསྙུངས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ།ཡོ་བྱད་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་ལ་གཞན། །དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་སྒྲིབ་པ་གཞན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྒྲིབ་པ་དེ་ནི་གང་། དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་ཞེ་ན། སྦྱོར་བ་མེད་དང་སྐྱེ་མཆེད་ མིན།།རྣལ་འབྱོར་མིན་པས་གང་བསྐྱེད་དང་། །སྐྱེ་བ་མེད་དང་ཡིད་མི་བྱེད། །ཚོགས་ནི་རབ་ཏུ་མ་རྫོགས་དང་། །རིགས་དང་བཤེས་གཉེན་མི་ལྡན་དང་། །སེམས་ནི་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བ་དང་། །སྒྲུབ་པ་དང་ཡང་མི་ལྡན་དང་། །སྐྱེ་བོ་ངན་དང་འགྲོགས་པ་དང་། ། རང་གི་གནས་ངན་ལེན་གསུམ་ལས། །ལྷག་མ་ཤེས་རབ་མ་སྨིན་དང་། །རང་བཞིན་གྱིས་ནི་གནས་ངན་ལེན། །ལེ་ལོ་དང་ཡང་བདག་མེད་དང་། །སྲིད་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཆགས་པ་དང་། །སེམས་ནི་ཞུམ་པར་གྱུར་པ་དང་། །མ་དད་པ་དང་མ་མོས དང་།།སྒྲ་བཞིན་དུ་ནི་དཔྱོད་པ་དང་། །དམ་ཆོས་ཆེད་ཆེར་མི་འཛིན་དང་། །རྙེད་ལ་གདུ་དང་སྙིང་རྗེ་མེད། །ཐོས་པས་ཕོངས་དང་ཉུང་བ་དང་། །ཏིང་འཛིན་སྦྱངས་པ་མ་བྱས་པའོ། །དེ་དག་ནི་སྒྲིབ་པའོ། །དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་ཞེ་ན། །དགེ་དང་བྱང་ཆུབ་ཡང་ དག་འཛིན།།བློ་ལྡན་འཁྲུལ་མེད་སྒྲིབ་པ་མེད། །བསྔོ་དང་མི་སྐྲག་སེར་སྣ་མེད། །དབང་ནི་དགེ་ལ་སོགས་པའོ། །ཞེས་བྱ་བའོ།

局部的是声闻等种姓者的烦恼障。余障是彼等的障碍，即贪欲等行为的障碍。平等是相同行为者的障碍。取舍轮回的障碍是菩萨种姓者的障碍，因为障碍不住涅槃。如是，这些障碍分别是菩萨种姓者和声闻等种姓者以及二者的障碍。
又，烦恼相有九种。诸结缚是障碍。九种结缚是烦恼障。彼等何者障碍何者呢？厌离、舍心以及见真如。贪著结缚障碍普遍厌离。嗔恚结缚障碍舍心，因为它对不顺境无法生起舍心。其余诸障碍见真如。
如何呢？彼等依次是：我见及其所依、灭道三宝、利养恭敬、知少欲资具的障碍。慢结缚是障碍遍知我见，因为在证悟时由于有障无障我慢普遍生起而未断除。无明结缚障碍遍知我见所依，因为不了知取蕴。见结缚障碍遍知灭谛，因为我见和边见对此恐惧，邪见诽谤此故。
执著结缚障碍遍知道谛，因为以其他方式执著最胜清净。疑结缚障碍遍知三宝，因为对其功德不生胜解。嫉妒结缚障碍遍知利养恭敬，因为不见其过患。悭吝结缚障碍遍知少欲资具，因为过分执著资具。
其他障碍十种善等。应当了知其他障碍十种善等。何为彼障？何为善等？无加行、非处、非瑜伽所生、无生、不作意、资粮未圆满、无种姓善知识、心生厌倦、无修行、亲近恶人。
除自三种习气外，余者是慧未成熟、自性习气、懈怠、无我、贪著有和受用、心生怯弱、不信不乐、如言计度、不重正法、对财物贪求无悲心、缺乏闻法、少闻、未修习禅定。这些是障碍。
何为善等？善、正持菩提、具慧无迷惑无障、回向、无畏无悭、具力等是善等。

།དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལ་གང་གང་ལ་སྒྲིབ་པ་དུ་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་ནི་སྒྲིབ་པ་རྣམས། །གསུམ་ གསུམ་དག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱ།།ཞེས་གསུངས་སོ། །དགེ་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ནི་སྦྱོར་བ་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་མ་ཡིན་པ་ལ་སྦྱོར་བ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ལ་སྦྱོར་བའོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ནི་དགེ་བ་མི་བསྐྱེད་པ་དང་། ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་དང་། ཚོགས་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པའོ། །ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་སྟེ། དེའི་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ནི་རིགས་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། སེམས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བའོ། །བློ་དང་ལྡན་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ ཉིད་དེ།དེའི་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ནི་སྒྲུབ་པ་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། སྐྱེ་བོ་ངན་པ་དང་འགྲོགས་པ་དང་། སྐྱེ་བོ་སྡང་བ་དང་འགྲོགས་པའོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་བོ་ངན་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་བླུན་པའོ། །སྐྱེ་བོ་སྡང་བ་ནི་ཞེ་འགྲས་པ་རྣམས་སོ། །འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་ གསུམ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གནས་ངན་ལེན་དང་།ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ལས་ལྷག་མ་གང་ཡང་རུང་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པའོ། །སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ལ་སྒྲིབ་ པ་གསུམ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་གནས་ངན་ལེན་དང་།ལེ་ལོ་དང་བག་མེད་པའོ། །ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ནི་གང་དག་གིས་སེམས་གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་སྔོ་བར་བྱེད་ཀྱི། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ནི་ཡོངས་སུ་མི་བསྔོ་བ་སྟེ། སྲིད་པ་ལ་ཆགས་ པ་དང་།ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཆགས་པ་དང་། སེམས་ཞུམ་པའོ། །མི་སྐྲག་པའི་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ནི་གང་ཟག་ལ་མི་སྲིད་སྙམ་པ་དང་། ཆོས་ལ་མི་མོས་པ་དང་། དོན་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་དཔྱོད་པའོ། །སེར་སྣ་མེད་པའི་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ནི་དམ་པའི་ཆོས་ལ་ཆེད་ཆེར་མི་འཛིན་པ་དང་། རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དང་། མཆོད་པ་ལ་ཆེད་ཆེར་འཛིན་པ་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་མེད་པའོ། །དབང་གི་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ནི། གང་དག་གིས་དབང་བྱེད་པ་མི་འཐོབ་པ་སྟེ། ཆོས་ཀྱིས་ཕོངས་པར་འགྱུར་བའི་ལས་བསྐྱེད་པས་ཐོས་པས་ཕོངས་པ་དང་། ཐོས་པས་ཉུང་བ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་མ་བྱས་པའོ། །སྒྲིབ་པ་འདི་ནི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་དོན་གང་ལ་བྱེད་རྒྱུ་བཅུར་འགྱུར་བ་དོན་དེའི་སྐབས་ཀྱིས་རིག་པར་བྱ་སྟེ། བྱེད་རྒྱུ་བཅུ་ལ་འབྱུང་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མིག་ལ སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།།གནས་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཟས་བཞི་ལྟ་བུའོ། །རྟེན་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་གང་གི་གནས་སུ་གང་གྱུར་པ་སྟེ། དཔེར་ན་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་བུའོ། །གསལ་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་ གཟུགས་ཀྱི་སྣང་བ་ལྟ་བུའོ།།འགྱུར་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་བཙོ་བ་ལ་སོགས་པའི་མེ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །འབྲལ་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་བརྡ་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཟོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྒྱུར་བའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་གསེར་ལ་སོགས་པའི་གསེར་མགར་ལ་སོགས་ པ་ལྟ་བུ་སྟེ།གང་བུ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་བསྒྱུར་བའོ། །ཡིད་ཆེས་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་མེ་ལ་སོགས་པའི་དུ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་དམ་བཅས་པ་དང་གཏན་ཚིགས་ལྟ་བུའོ། །འཐོབ་པའི་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དཔེར་ན་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་དགེ་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་སྟེ་དེ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ་དེ་མི་འཁྲུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་གྱི་སྒྲིབ་པ་ནི་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་ལ་ སྒྲིབ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་གཞིར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསལ་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་བློ་དང་ལྡན་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། དེ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འགྱུར་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། དེ་ནི་འཁྲུལ་པ་ལྡོག་པས་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

如果问到这些善等有多少种障碍应当了知，所说'彼等之诸障，应知各有三'。善的三种障碍是：无加行、加行于非处、非如理加行。
菩提的三种障碍是：不生善、不作意、资粮未圆满。
正执持即是发菩提心，其三种障碍是：不具种姓、不具善知识、心生厌倦。
具慧即是菩萨，其遍知的三种障碍是：不具修行、与恶人为伍、与怨敌为伍。其中恶人即愚痴之人，怨敌即怀恨之人。
无迷惑的三种障碍是：颠倒习气、烦恼等任何余障、解脱成熟智慧未成熟。
断障即无障，其三种障碍是：俱生习气、懈怠与放逸。
回向的三种障碍是：以心回向他处而不回向无上正等正觉，即贪著轮回、贪著受用、心生怯弱。
无畏的三种障碍是：认为补特伽罗不存在、于法不信解、如言执著义理。
无悭吝的三种障碍是：于正法不重视、重视利养恭敬供养、于诸有情无悲心。
自在的三种障碍是：不得自在的诸因，即造作匮乏正法之业而闻法匮乏、少闻、未修习三摩地。
此等障碍应当了知是依善等十种作因的情况而言。十种作因中，生起作因如眼等对眼识等。安住作因如有情四食。依止作因即某处为某所依，如有情世间以器世间为所依。明显作因如色之光明。变化作因如煮等之火等。分离作因如割等之镰刀等。转变作因如金等之金匠等，转成环等物。确信作因如火等之烟等。令确信作因如立宗与因等。获得作因如涅槃等之道等。
如是，生起障碍即善障，为令生起故。安住障碍即菩提障，为令不动故。依止障碍即正执持障，以菩提心为基故。明显障碍即具慧障，为令显示故。变化障碍即无迷惑障，以转除迷惑故。

།འབྲལ་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་ སྒྲིབ་པ་མེད་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ།དེའི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྱུར་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་བསྔོ་བ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ཆེས་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་མི་སྐྲག་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། ཡིད་མི་ཆེས་པས་སྐྲག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་སེར་སྣ་མེད་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། ཆོས་ལ་སེར་སྣ་མེད་པས་གཞན་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐོབ་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་དབང་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། དབང་བྱེད་པ་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །བྱེད་རྒྱུ་བཅུ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། །གནས་པ་རྟེན དང་བསྟན་བྱ་དང་།།འགྱུར་དང་འབྲལ་དང་གཞན་དུ་དང་། །ཡིད་ཆེས་གོ་འབྱེད་འཐོབ་རྣམས་ལ། །མིག་དང་ཟས་ས་མར་མེ་དང་། །མེ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཡི་དཔེ། །ཟོར་བ་བཟོ་ཤེས་དུ་བ་དང་། །རྒྱུ་དང་ལམ་ལ་སོགས་པ་གཞན། །དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ གོ་རིམས་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ།བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འདོད་པས་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་དགེ་བའི་རྩ་བའི་སྟོབས་བསྐྱེད་ན་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པ་དེའི་གནས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ དེའི་གནས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ།།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་དེ། དགེ་བའི་རྩ་བའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པ་ཐོབ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་བསྒོམ་ པའི་ལམ་གྱི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སྤང་བར་བྱའོ།།སྒྲིབ་པ་སྤངས་ནས་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོ་བར་བྱའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་བསྔོ་བའི་སྟོབས་བསྐྱེད་ནས་ཆོས་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་བསྟན་པ་དག་ལ་མི་སྐྲག་པར་ བྱའོ།།དེ་ལྟར་མི་སྐྲག་པའི་ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མཐོང་ནས་གཞན་དག་ལ་ཆོས་དེ་དག་རྒྱ་ཆེར་ཡང་དག་པར་བསྟན་པར་བྱའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ལྟར་ཡོན་ཏན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྟོབས་བསྐྱེད་པ་ཐོབ་པ་དེ་མྱུར་དུ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་ པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་འཐོབ་བོ།།ཕྱོགས་དང་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ས་ལ། །སྒྲིབ་པ་དག་ནི་གཞན་ཡིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི། གཞི་ལ་མི་མཁས་ལེ་ལོ་དང་། །གཉིས་ཀྱིས་ཏིང་འཛིན་ཉམས་པ་དང་། ། མི་སྐྱེད་པ་དང་ཉམ་ཆུང་དང་། །ལྟ་དང་གནས་ངན་ལེན་སྐྱོན་ཆགས། །གཞི་ལ་མི་མཁས་པ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པོ། །ལེ་ལོ་ནི་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པོ། །གཉིས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉམས་པ་ནི་འདུན་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང སེམས་པ་དང་།དཔྱོད་པ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མ་ཚང་བས་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ་དང་། སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་བསྒོམ་པ་མ་ཚང་བས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པོ། །ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་མི་སྐྱེད་པ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པོ། །དབང་པོ་ དེ་དག་ཉམ་ཆུང་བ་ནི་སྟོབས་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་སྟེ།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྟ་བའི་ཉེས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། དེ་དག་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཉེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་ སྒྲིབ་སྟེ།དེ་དག་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི། ཕྱུག་པོ་དང་ནི་བདེ་འགྲོ་དང་། །སེམས་ཅན་མི་གཏོང་སྒྲིབ་པ་དང་། །ཉེས་པ་དག་དང་ཡོན་ཏན་རྣམས། །འབྲི་དང་འཕེལ་དང་འཛུད་པ་དང་། །གྲོལ་བར་བྱེད་དང་ མི་ཟད་དང་།།དགེ་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་དང་། །ངེས་པར་བྱེད་དང་ཆོས་རྣམས་ལ། །ལོངས་པར་སྤྱོད་དང་ཡོངས་སྨིན་བྱེད། །འདི་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་པོ་དག་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་གི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་སྒྲིབ་པས་དེའི་སྒྲིབ་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ཕྱུག་པོ་དང་། བདག་པོ་ལ་སྒྲིབ་པས་སྒྲིབ་པའོ།

遮蔽离的障碍是遮蔽无障碍，因为已经远离了那个障碍。遮蔽转变的障碍是遮蔽回向，因为具有回向菩提心的特征。遮蔽信任的障碍是遮蔽无畏，因为不信任而恐惧。遮蔽使人信任的障碍是遮蔽无悭吝，因为对法无悭吝而使他人信任。遮蔽获得的障碍是遮蔽自在，因为具有获得自在的特征。
十种能作因是：生起、安住、所依、所示、转变、离、变异、信任、开解、获得。眼睛、食物、大地、灯、火等是其比喻。剃刀、工巧、烟、因、道路等是其他。
善等的次第是这样的：欲求证得菩提者，首先应当生起善根。其后，增长善根力而证得菩提。所生善根的所依是菩提心。菩提心的所依是菩萨。发起菩提心并获得善根力增长的菩萨，为了断除颠倒而应当生起无颠倒。其后，以见道的无颠倒而应当断除修道的一切障碍。断除障碍后，应当将一切善根回向无上正等正觉。其后，生起回向力，对所说甚深广大的法不应恐惧。如是以无畏心见到诸法功德后，应当广泛如实向他人宣说这些法。其后，如是获得种种功德力增长的菩萨，迅速证得无上正等正觉，而获得一切法自在。
对于菩提分和波罗蜜多，有其他的障碍。对于诸菩提分法的障碍是：不善基础、懈怠、二种三摩地退失、不生起、羸弱、见解和随眠过患执著。不善基础是对诸念住的障碍。懈怠是对诸正断的障碍。二种三摩地退失是由于欲、精进、思维、观察任一不具足而不圆满，以及不具足修习断行，是对神足的障碍。不生起解脱分是对诸根的障碍。诸根羸弱是对诸力的障碍，因为与违品相杂。见解过患是对诸菩提分的障碍，因为它们是由见道所分别。随眠过患是对诸道分的障碍，因为它们是由修道所分别。
对诸波罗蜜多的障碍是：富贵、善趣、不舍众生的障碍，过患与功德的减少与增长，引入、解脱、无尽、善不间断、决定、受用诸法、成熟。在此，十波罗蜜多中，某一波罗蜜多的某一果被障碍，即称为其障碍。其中，布施波罗蜜多的果报是富贵和主尊，对此的遮蔽即是障碍。

།ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་བདེ་འགྲོ་ལ་སྒྲིབ་བོ། །བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་མི་གཏོང་བ་ལ་སྒྲིབ་པོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ཉེས་པ་དང་ཡོན་ཏན་འབྲི་ཞིང་འཕེལ་བ་ལ་སྒྲིབ་པོ།།བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་གདུལ་བྱ་འཇུད་པ་ལ་སྒྲིབ་པོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱེད་པ་ལ་སྒྲིབ་པོ། །ཐབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་མི་ཟད་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པས་དེ་མི་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ཚེ་རབས་ཐམས་ཅད་དུ་དགེ་བ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབྱུང་བ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། སྨོན་ལམ་གྱི་དབང་གིས་དེ་དང་མཐུན་པའི་སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་ འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་དགེ་བ་དེ་ཉིད་ངེས་པར་བྱེད་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། སོ་སོར་བརྟགས་པ་དང་བསྒོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་བདག་དང་གཞན་ ཆོས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་།ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་ལ་སྒྲིབ་སྟེ། ཐོས་པའི་དོན་སྒྲ་ཇི་བཞིན་མ་ཡིན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་རྣམས་ལ་ཡང་གོ་རིམས་བཞིན་ཏེ། ཀུན་ཏུ་འགྲོ་དོན་མཆོག་གི་དོན། །རྒྱུ་མཐུན་དོན་གྱི་མཆོག་ཉིད་དང་། །ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་མེད་ དོན་དང་།།རྒྱུད་རྣམས་ཐ་དད་མེད་དོན་དང་། །ཉོན་མོངས་རྣམ་དག་མིན་དོན་དང་། །ཐ་དད་མེད་པའི་དོན་ཉིད་དང་། །བྲི་མེད་འཕེལ་བ་མེད་དོན་དང་། །དབང་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡི་གནས། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་མ་རིག་པ། །ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་སྒྲིབ་པ་བཅུ། །ས་བཅུའི་ མི་མཐུན་ཕྱོགས་རྣམས་ཀྱི།།གཉེན་པོ་དག་ནི་ས་ཡིན་ནོ། །ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་དོན་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་བཅུ་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྒྲིབ་སྟེ། དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་ པའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། ས་དང་པོ་ལ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་དོན་ལ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་དོན་དུ་རྟོགས་ཏེ། དེས་བདག་དང་གཞན་མཉམ་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་འཐོབ་བོ། །གཉིས་པ་ལ་ནི་མཆོག་གི་དོན་དུ་རྟོགས་ཏེ། དེས་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བསྒྲུབ་ཏུ་མཚུངས་ པ་ལ་བདག་གིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བ་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་བརྩོན་པར་བྱའོ་སྙམ་མོ།།གསུམ་པ་ལ་ནི་དེའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དོན་གྱི་མཆོག་ཏུ་རྟོགས་ཏེ། དེས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཐོས་པ་མཆོག་ཏུ་རིག་ནས། དེའི་ཕྱིར་མེའི་འོབས་སྟོང་ གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་ཚད་ཙམ་དུ་ཡང་བདག་ཉིད་མཆོད་དོ།།བཞི་པ་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་མེད་པའི་དོན་དུ་རྟོགས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ལ་ཡང་ལྡོག་གོ། །ལྔ་པ་ལ་ནི་རྒྱུད་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་དོན་དུ་རྟོགས་ཏེ། སེམས་དང་བསམ་པ་རྣམ་པར་དག་པ་མཉམ་པ་ཉིད་ རྣམ་པ་བཅུས་རྟོགས་སོ།།དྲུག་པ་ལ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་དུ་རྟོགས་ཏེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དོན་ལ་གང་ཀུན་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་བའམ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་དེ་གང་ཡིན་ཡང་མེད་པར་རབ་ཏུ་རྟོགས་ པའི་ཕྱིར་རོ།།བདུན་པ་ལ་ནི་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་དོན་དུ་རྟོགས་ཏེ། མཚན་མ་མེད་པས་མདོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་མ་ཐ་དད་པར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བརྒྱད་པ་ལ་ནི་བྲི་བ་མེད་ཅིང་འཕེལ་བ་མེད་པའི་དོན་དུ་རྟོགས་ཏེ། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པས་ཀུན་ནས་ ཉོན་མོངས་པའམ།རྣམ་པར་བྱང་བ་ན་ཡང་བྲི་བའམ་འཕེལ་བ་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་རྣམ་པ་བཞི་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ལ་དབང་བ་དང་། ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ལ་དབང་བ་དང་། ཡེ་ཤེས་ལ་དབང་བ་དང་། ལས་ལ་དབང་བའོ། །དེ་ལས་བརྒྱད་པ་ཉིད་ལ་ཆོས་ཀྱི་ དབྱིངས་ལ་དབང་བ་དང་པོ་དང་།འོག་གི་གནས་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་རྟོགས་སོ།

持戒波罗蜜多的果报障碍善趣。
忍辱波罗蜜多的果报障碍不舍弃众生。
精进波罗蜜多的果报障碍过失减少和功德增长。
禅定波罗蜜多的果报障碍调伏所化众生。
智慧波罗蜜多的果报障碍解脱。
方便波罗蜜多的果报障碍布施等无尽，因为回向菩提故而无尽。
愿波罗蜜多的果报障碍一切生世善业相续不断，因为以愿力而摄受与之相应的生世。
力波罗蜜多的果报障碍决定彼善业，因为以观察和修习的力量不被违品所胜。
智波罗蜜多的果报障碍自他受用法和成熟众生，因为通达所闻义非如言。
于诸地也次第如是：'普遍义最胜义，因相应最胜义，无所执持义，诸相续无差别义，非烦恼清净义，无差别义，无减无增义，四种自在处，法界无明，非烦恼障十种，十地违品之对治即是地。'
于普遍义等十种法界中，有非烦恼性的无明，彼即次第障碍菩萨十地，因为成为其违品故。
譬如，于初地证悟法界普遍义为普遍义，由此获得自他平等性。
于第二地证悟为最胜义，由此作是念：'是故于修行相等之中，我当精进圆满一切清净。'
于第三地证悟其因相应最胜义，由此了知法界因相应闻法最胜，为此即使三千大千世界量的火坑中也能舍身。
于第四地证悟无所执持义，如是于法贪亦能舍离。
于第五地证悟相续无差别义，以十种心意清净平等性而证悟。
于第六地证悟非烦恼清净义，因为于缘起义中，通达无有任何成为烦恼或清净之法。
于第七地证悟无差别义，因为以无相故不生经等诸法之差别相。
于第八地证悟无减无增义，因为获得无生法忍故，于烦恼或清净时亦不见减少或增长。
四种自在即：无分别自在、刹土清净自在、智慧自在、业自在。
其中于第八地即证悟法界第一自在及下位。

།དགུ་པ་ལ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལ་དབང་བའི་གནས་ཉིད་དུ་རྟོགས་ཏེ། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅུ་པ་ལ་ནི་ལས་ལ་དབང་བའི་གནས་ཉིད་དུ་རྟོགས་ཏེ། ཇི་ལྟར་བཞེད་པ་བཞིན་ དུ་སྤྲུལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ།།མདོར་བསྡུ་ན། ཉོན་མོངས་པ་ཡི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན། །དེར་ནི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དེ། །དེ་ཟད་ནས་ནི་གྲོལ་བར་འདོད། །སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་འདི་ཟད་ན་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ ལས་གྲོལ་བར་འདོད་དོ།།སྒྲིབ་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་བསྡུས་པ་སྟེ། སྒྲིབ་པ་ཆེན་པོ་ནི་ཁྱབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྒྲིབ་པ་ཆུང་ངུ་ནི་ཉི་ཚེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །སྦྱོར་བའི་སྒྲིབ་པ་ནི་ལྷག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཐོབ་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་མཉམ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འཐོབ་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་ལེན་པ་དང་སྤོང་བ་གང་ཡིན་པའོ།།ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པ་དགུ་གང་ཡིན་པའོ། །རྒྱུ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་ལ་སྒྲིབ་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། རྒྱུའི་དོན་གྱི་སྐབས་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཁོ་ན་ལ་འཇུག་པ་ལ་ སྒྲིབ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དགེ་བ་བླ་ན་མེད་པ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་ནི་ས་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བསྡུས་པའི་སྒྲིབ་པ་ནི་མདོར་བསྡུས་པ་རྣམ་པ་ གཉིས་པོ་གང་ཡིན་པའོ།།བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་སྒྲིབ་པའི་ལེའུར་བཅད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་པའི་འགྲེལ་པའོ།། །།དེ་ཁོ་ནའི་དབང་དུ་མཛད་དེ་གསུངས་པ། རྩ་བ་མཚན་ཉིད་དེ་ཁོ་ན། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་མཚན་ཉིད་དང་། ། འབྲས་བུ་རྒྱུ་ཡི་དེ་ཁོ་ན། །རགས་པ་དང་ནི་ཕྲ་བ་དང་། །གྲགས་དང་རྣམ་པར་དག་ཡུལ་དང་། །བསྡུ་དང་དབྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། །མཁས་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་བཅུ་ནི། །བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་གཉེན་པོའོ། །ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ནི་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་བཅུ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྩ་བའི དེ་ཁོ་ན་དང་།མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། འབྲས་བུ་དང་རྒྱུའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། རགས་པ་དང་ཕྲ་བའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། གྲགས་པའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་དེ་ཁོ་ན་དང་། བསྡུ་བའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། མཁས་ པའི་དེ་ཁོ་ན་སྟེ།རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དེ་ཡང་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་བཅུའི་གཉེན་པོར་རིག་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལ་མཁས་པ་དང་། ཁམས་ལ་མཁས་པ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལ་མཁས་པ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལ་མཁས་པ་དང་། གནས་དང་གནས་མ་ ཡིན་པ་ལ་མཁས་པ་དང་།དབང་པོ་ལ་མཁས་པ་དང་། དུས་ལ་མཁས་པ་དང་། བདེན་པ་ལ་མཁས་པ་དང་། ཐེག་པ་ལ་མཁས་པ་དང་། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་མཁས་པའོ། །དེ་ལ་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་པ་ དང་།གཞན་གྱི་དབང་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་སྟེ། དེ་ལ་དེ་ཁོ་ན་གཞན་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ལ་དེ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ཅེ་ན། ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་རྟག་མེད་དང་། །ཡོད་ཀྱང་ཁོ་ན་མ་ཡིན་དང་། །ཡོད་དང་མེད་དེ་ཁོ་ན་སྟེ། ། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་གསུམ་དུ་འདོད། །ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྟག་ཏུ་མེད་པའོ། །དེ་ནི་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དེ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཡོད་ཀྱང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ཏེ་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས ན་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དེ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱའོ།།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་བས་ན་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དེ་ཁོ་ནའོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་ཆོས་དང་གང་ཟག་དང་། །གཟུང་བ་དག་དང་ འཛིན་པ་དང་།།ཡོད་དང་མེད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་། །སྐུར་བ་འདེབས་པར་ལྟ་བ་དང་། །གང་ཤེས་ནས་ནི་མི་འབྱུང་བ། །དེ་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་དོ།

在第九地中，了知为智慧自在之处，因为获得了各别正确的认知。在第十地中，了知为业自在之处，因为如其所愿以化身利益众生。
总之，烦恼障和所知障，即是所说的障碍。其中包含一切障碍，断尽此等即得解脱。断尽这两种障碍，即认为从一切障碍中解脱。
障碍的总义是：大障碍即是遍及的；小障碍即是局部的；修行的障碍即是多余的；获得的障碍即是平等的；获得殊胜的障碍即是取舍的。
正确修行的障碍即是九种烦恼障；因的障碍即是对善等十种的障碍，这是因义的部分；趣入真实的障碍即是对菩提分的障碍；无上善的障碍即是对诸波罗蜜的障碍；殊胜进展的障碍即是对诸地的障碍；总摄的障碍即是两种总略的障碍。
这是《辨中边论》中障碍品第二的注释。
依真实而说：'根本特征真实性，无颠倒特征性，果与因的真实性，粗细及共称，清净境，摄与分别相，智者真实十种性，是我见之对治。'这些是十种真实性，即：根本真实性、特征真实性、无颠倒真实性、果因真实性、粗细真实性、共称真实性、清净境真实性、摄真实性、分别真实性和智者真实性。
应知这十种是对治十种我执。即：通达蕴、通达界、通达处、通达缘起、通达处非处、通达根、通达时、通达谛、通达乘、通达有为无为法。
其中根本真实性是三种自性：遍计所执性、依他起性和圆成实性，因为在此建立其他真实性。为何在此认为三自性为真实性呢？'三自性常无，有亦非真实，有无即真实，许为三自性。'
遍计所执相永远不存在。这即是遍计所执自性的真实性，因为是无颠倒的。依他起相虽有但非真实，因为是迷乱的。因此，依他起自性称为真实性。圆成实相是有无的真实性，因此这是圆成实自性的真实性。
什么是特征真实性？'于此法与补特伽罗，所取能取，有无增益，诽谤见解，了知后不生，即是真实相。'

།གང་ཤེས་ནས་གང་ཟག་དང་ཆོས་གཉིས་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་། སྐུར་པ་འདེབས་པར་ལྟ་བ་མི་འབྱུང་བ་དེ་ནི་ཀུན་ བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་དོ།།གང་ཤེས་ནས་གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པ་གཉིས་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་། སྐུར་པ་འདེབས་པར་ལྟ་བ་མི་འབྱུང་བ་དེ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གང་ཤེས་ནས་དངོས་པོ་དང་ དངོས་པོ་མེད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་།སྐུར་པ་འདེབས་པར་ལྟ་བ་མི་འབྱུང་བ་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་དོ། །རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ལ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འདི་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ནི་རྟག་ པ་ལ་སོགས་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་གཉེན་པོར་མི་རྟག་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་ཉིད་དོ། །རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་དེར་ཇི་ལྟར་ན་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། མི་རྟག་དོན་ནི་མེད་དོན་དང་། །སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། ། དྲི་བཅས་དྲི་མ་མེད་དོན་ཏེ། །རྩ་བའི་ཁོ་ནར་གོ་རིམས་བཞིན། །མི་རྟག་པའི་དོན་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མེད་པའི་དོན་དང་། སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པའི་དོན་དང་། དྲི་མ་དང་བཅས་ཤིང་དྲི་མ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ནི་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ནར་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་པོ་དག་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །སྡུག བསྔལ་ལེན་དང་མཚན་ཉིད་དང་།།འབྲེལ་བ་གཞན་དུ་འདོད་པ་ཡིན། །གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕྱིར། ཉེ་བར་ལེན་པའི་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་གསུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་མཚན་ཉིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་འབྲེལ་ པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་བ་ཡང་སྟེ།རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །དངོས་མེད་དེ་དངོས་མ་ཡིན་དང་། །རང་བཞིན་གྱིས་ནི་སྟོང་པར་འདོད། །ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་པས་དེའི་སྟོང་པ་ཉིད་ དོ།།གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཇི་ལྟར་ཀུན་བརྟགས་པ་དེ་ལྟར་མེད་ཀྱི། ཡེ་ཤེས་མེད་པ་ས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་མ་ཡིན་པས་དེའི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་པས་རང་བཞིན་ཁོ་ནས་དེའི་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །མཚན་ ཉིད་མེད་པས་བདག་མེད་དང་།།དེ་དང་མི་མཐུན་མཚན་ཉིད་དང་། །རང་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན། །ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚན་ཉིད་དེའི་བདག་མེད་པ་ཉིད་དོ། །གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་ཡོད་ཀྱང་ཇི་ལྟར་ཀུན་ཏུ་ བརྟགས་པ་བཞིན་དུ་མེད་པས་དེ་དང་མི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་བདག་མེད་པའོ།།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བདག་མེད་པ་ཉིད་པས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་བདག་མེད་པའོ། །རྩ་བ་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་མི་རྟག་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་ ཡོངས་སུ་བསྟན་ཏོ།མེད་པའི་དོན་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པ་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། དྲི་མ་དང་བཅས་ཤིང་དྲི་མ་མེད་པ་མི་རྟག་པ་ཉིད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཉེ་བར་ལེན་པས་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དང་། མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ དང་།འབྲེལ་བས་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དོ། །སྟོང་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དངོས་པོ་མེད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། དེ་མ་ཡིན་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །བདག་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། མཚན་ཉིད་མེད་པས་བདག་མེད་པ་དང་། མི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བདག་མེད་པ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བདག་མེད་པའོ། །འབྲས་བུ་དང་རྒྱུའི་དེ་ཁོ་ན་ནི་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཉིད་དོ།

了知何者之后，不会生起对补特伽罗和法二者增益和诽谤的见解，那就是遍计所执自性的真实相特征。
了知何者之后，不会生起对所取和能取二者增益和诽谤的见解，那就是依他起自性的真实相特征。
了知何者之后，不会生起对有和无增益和诽谤的见解，那就是圆成实自性的真实相特征。
在根本真实中，这种无颠倒的特征真实称为特征真实。
无颠倒的真实是对常等颠倒的对治，即无常、苦、空、无我性。
如何了知根本真实中的无常等性呢？
无常义为无义及，生灭为其之特征，有垢及无垢之义，根本真实如次第。
无常义有三种：无义、生灭义、有垢及无垢性义，这些在根本真实中与三种自性依次对应。
苦为取著与特征，及与他相应所许。由于执著补特伽罗和法而取著，故为取著之苦，以具有三苦的特征故为特征，由与苦相应故为相应，这些在根本真实中依次对应。
无实及非彼性，许为自性本空性。遍计所执相以任何方式都不存在，因为是无实故为彼之空性。
依他起相虽不如遍计所执般不存在，但也非是智慧所不能了知，因为非是彼故为彼之空性。
圆成实相唯是空性之自性，故由自性本身而为彼之空性。
无相故无我，不符彼之相，及自相所示。遍计所执自性因无相故，是相之无我性。
依他起相虽有，但不如遍计所执般存在，故以不符彼相而为彼之无我。
圆成实以自性即是无我性故，以自相而为彼之无我。
于根本真实三种中宣说三种无常性：无义之无常性、生灭之无常性、有垢及无垢之无常性。
三种苦性：取著之苦性、特征之苦性、相应之苦性。
三种空性：无实之空性、非彼之空性、自性之空性。
三种无我：无相之无我、不符相之无我、自相之无我。
果与因之真实，即是根本真实中的苦、集、灭、道谛。

།ཇི་ལྟར་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་རྣམ པ་གསུམ་ལས་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།འདི་ལྟར་དེ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པར་འདོད། །ཀུན་འབྱུང་བའི་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་སྟེ། ཀུན་འབྱུང་བའི་དོན་རྣམ་པ་ གསུམ་ནི།བག་ཆགས་དང་ནི་ཀུན་ནས་འབྱུང་། །མ་བྲལ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །བག་ཆགས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་བ་ནི། ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་སོ། །ཀུན་ནས་འབྱུང་བའི་ཀུན་འབྱུང་བ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །མ་བྲལ་ བའི་ཀུན་འབྱུང་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་སྒྲིབ་པ་དང་མ་བྲལ་བའོ།།འགོག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་འགོག་པའི་བདེན་པ་སྟེ་འགོག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །འགོག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི། །ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཉིས་མི་སྐྱེ། །དྲི་མ་ཞི་བ་གཉིས་སུ་འདོད། །ངོ་བོ་ཉིད་ ཀྱིས་མི་སྐྱེ་བ་དང་།གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་གཉིས་མི་སྐྱེ་བ་དང་། དྲི་མ་ཞི་བ་གཉིས་ཀྱང་སྟེ། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །འདི་ནི་འགོག་པ་རྣམ་གསུམ་སྟེ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་འགོག་པ་དང་། གཉིས་པོ་འགོག་པ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་འགོག་པའོ། །ལམ་གྱི་བདེན་པ་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཇི་ལྟར་གཞག་ཅེ་ན། ཡོངས་སུ་ཤེས་དང་སྤང་བ་དང་། །ཐོབ་པར་མངོན་སུམ་བྱ་བས་ནི། །ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཡང་དག་བཤད། །ཀུན་བརྟགས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། གཞན་གྱི་དབང་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་སྤང་བའོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཐོབ་པར་མངོན་སུམ་དུ་བྱའོ། །དེ་ལྟར་འདིར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པས་ལམ་གྱི་བདེན་པ་རྣམ་པར གཞག་པར་རིག་པར་བྱའོ།།རགས་པ་དང་ཕྲ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། །དེ་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ནར་ཇི་ལྟར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། བརྟགས་པ་དང་ནི་ཤེས་པ་དང་། །དེ་བཞིན་བརྗོད་པ་རགས་པ་ཡིན། །ཀུན་རྫོབ་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བརྟགས་ པའི་ཀུན་རྫོབ་དང་།ཤེས་པའི་ཀུན་རྫོབ་དང་། བརྗོད་པ་ཡང་དག་པའི་ཀུན་རྫོབ་བོ། །དེས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཉིད་དེ་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ནར་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དམ་པའི་དོན་ནི་གཅིག་པུའོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གཅིག་ པུར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་དོན་དམ་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དོན་དང་ཐོབ་དང་སྒྲུབ་པ་ནི། །དོན་དམ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འདོད། །དོན་དམ་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ཡེ་ཤེས་དམ་པའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐོབ་པར་བྱ་བའི་དོན་དམ་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ་དོན་གྱི་དམ་པ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྒྲུབ་པ་དོན་དམ་པ་ནི་ལམ་སྟེ་དེའི་དོན་ནི་དམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་མ་བྱས་དང་འདུས་བྱས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཇི་སྐད་དུ་བརྗོད་ཅེ་ན། འགྱུར་མེད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་རྣམ་པ་གཉིས། །འདུས་མ་བྱས་ནི་འགྱུར་བ་མེད་ པར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ།།འདུས་བྱས་འདི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་སྟེ། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་སྟེ། ཤེས་བྱའི་དངོས་པོ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྲགས་པ་དེ་ཁོ་ན་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ལ་བློ་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། གྲགས་ པའི་དེ་ཁོ་ན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲགས་པ་དང་། རིགས་པའི་གྲགས་པའོ། །དེ་ལ། གཅིག་གིས་འཇིག་རྟེན་གྲགས་པ་སྟེ། །ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བརྡ་ལ་འདྲིས་པའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་བློས་དངོས་པོ་གང་ ལ་འདི་ནི་ས་ཡིན་གྱི་མེ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།འདི་ནི་གཟུགས་ཡིན་གྱི་སྒྲ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བ་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་གྱིས་རིགས་པའི་གྲགས་པའོ། །གང་ཟག་དམ་པ་རིགས་པའི་དོན་ལ་མཁས་པ་རྟོག་གེ་པ་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་དག་ཚད་མ་ གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་འཐད་པས་སྒྲུབ་པའི་རིགས་པས་གྲགས་པའི་དངོས་པོའོ།

如何从根本真实的三个方面来说苦等谛呢？是这样的，以无常等为相，因此承许为苦谛。
由三种生起义而为集谛，三种生起义是：习气、遍起以及未离。习气的生起是对遍计所执性的执著习气。遍起的生起是业和烦恼。未离的生起是与真如障未分离。
由三种灭而为灭谛，三种灭是：自性、二不生、垢寂二种。自性不生、所取能取二者不生、垢寂二种即是择灭和真如。这是三种灭，即：自性灭、二灭、自然灭。
如何安立道谛为根本真实的三种呢？由遍知、断除、现证获得而正说道谛。遍计所执性是应遍知的，依他起性是应遍知和应断除的，圆成实性是应遍知和应现证的。如是应知此中由应遍知、应断除、应现证而安立道谛。
粗细真实即世俗谛和胜义谛。如何了知其为根本真实呢？分别、了知以及言说是粗。世俗有三种：分别世俗、了知世俗、言说真实世俗。由此应当依次了知世俗谛即是根本真实。胜义唯一，应知胜义谛唯是圆成实性一种。
其又如何是胜义呢？义、得、修证，许为三种胜义。胜义即是真如，因为是殊胜智慧的对境。所得胜义即是涅槃，因为是义中最胜。修证胜义即是道，因为其义是最胜的。
如何说有为和无为是圆成实性呢？无变、无颠倒，圆成有二种。无为由无变而圆成故是圆成。有为是道所摄，由无颠倒而圆成，因为于所知事物无有颠倒。
如何安立心于共称真实的根本真实中呢？共称真实有二种：世间共称和正理共称。其中，由一而为世间共称，即由遍计所执性，随顺一切世间名言习惯的心，对任何事物见为'此是地非火'、'此是色非声'等相同的见解。由三而为正理共称，即殊胜补特伽罗通达正理义的论师们依三量以正理成立的共称事物。

།རྣམ་པར་དག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ ཡུལ་ལོ།།རྣམ་དག་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་གཉིས་ཏེ། །གཅིག་པུ་ཁོ་ནར་བརྗོད་པ་ཡིན། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བརྗོད་དེ་ངོ་བོ་ཉིད་གཞན་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། །བསྡུ་བའི་དེ་ཁོ་ན་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ནར་ཇི་ལྟར་རིག་པར་བྱ་ ཞེ་ན།རྒྱུ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། །མིང་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྡུ་། །ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་རོ། །དངོས་པོ་ལྔ་ལས་བརྩམས་ཏེ། རྒྱུ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་ནི་གཞན་གྱི་དབང་དུ་བསྡུའོ། །མིང་ནི་ཀུན་བརྟགས་པར་བསྡུའོ། །ཡང་དག་ཡེ་ཤེས་རབ་ཁོ་ན། །གཅིག་ པུ་ཁོ་ནས་བསྡུས་པ་ཡིན།།དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡང་དག་པའི་མཐའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་དེ་ཁོ་ན་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ནར་ཇི་ལྟར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ། འཇུག་པའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ ན་དང་།རྣམ་པར་རིག་པའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། གནས་པའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་པའི་དེ་ཁོ་ན་སྟེ། དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས། དེ་བཞིན་ ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་དོ།།དེ་ལ། འཇུག་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་གཉིས། །རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཀུན་བརྟགས་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འཇུག་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། གནས་པ་དང་ནི་ངན་པར་ཞུགས། ། གནས་པ་དང་ལོག་པར་སྒྲུབ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་རིག་དང་དག་།ཡང་དག་སྒྲུབ་པ་གཅིག་པུའོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ལ་སོགས་པ་བཞི་ནི་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་གཅིག་སྟེ། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི མཚན་ཉིད་དོ།།མཁས་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་བཅུ་ནི། །བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་གཉེན་པོའོ། །ཞེས་གསུངས་ན་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། གཅིག་དང་རྒྱུ་དང་ཟ་བ་དང་། །བྱེད་པ་དང་ནི་དབང་སྒྱུར་དང་། །བདག་པོའི་དོན་དང་རྟག་པ་དང་། ། ཉོན་མོངས་པ་དང་དག་པའི་གནས། །རྣལ་འབྱོར་ཅན་དང་མ་གྲོལ་གྲོལ། །འདི་དག་ལ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ། །བདག་མེད་པ་ལ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་འདི་བཅུ་ནི། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། དེའི་གཉེན་པོར་མཁས་པ་རྣམ་པ་བཅུའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། གཅིག པུར་འཛིན་པ་དང་།རྒྱུར་འཛིན་པ་དང་། ཟ་བར་འཛིན་པ་དང་། བྱེད་པར་འཛིན་པ་དང་། རང་དབང་དུ་འཛིན་པ་དང་། བདག་པོར་འཛིན་པ་དང་། རྟག་པར་འཛིན་པ་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བར་འཛིན་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་ཅན་དུ་འཛིན་པ་དང་། མ་གྲོལ་ བ་དང་གྲོལ་བར་འཛིན་པའོ།།མཁས་པའི་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ནར་ཇི་ལྟར་འདུས་ཤེ་ན། འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དུ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་འདུས་སོ། །ཇི་ལྟར་འདུས་ཤེ་ན། ཀུན་དུ་རྟོག་དང་རྣམ་རྟོག་དོན། །ཆོས་ཉིད་དོན་གྱིས་དེ་དག་དེར། ། ཞེས་བྱའོ་། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཀུན་བརྟགས་པའི་གཟུགས་ནི་གང་གཟུགས་ཀྱི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་གཟུགས་ནི་གང་གཟུགས་ཀྱི་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་། དེ་ལ་གཟུགས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་དོ། ། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་ནི་གང་གཟུགས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །གཟུགས་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དུ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ འདུས་པའི་ཕྱིར་མཁས་པའི་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་བཅུ་ནི་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་བལྟའོ།

清净行境的真实性有两种：烦恼障清净智慧的行境，以及所知障清净智慧的行境。
清净行境有两种，唯一如是宣说。宣说为圆成实性，其他自性非二种清净智慧的行境。
若问摄真实性如何摄入根本真实性？因及分别以及名称摄为二种，随应配合。
从五事开始，因和分别二者摄入依他起性。名称摄入遍计所执性。
唯一真实智慧，唯一所摄。真如及真实际智慧为圆成实性所摄。
若问差别真实性如何摄入根本真实性？差别真实性有七种：趣入真实性、相真实性、了别真实性、住真实性、邪成真实性、清净真实性以及正成真实性，如《解深密经》中所说七种真如即是。
其中，趣入真实性有二种，应知为根本真实性中的遍计所执性和依他起性的特征。如同趣入真实性一样，住及恶趣入，住和邪成真实性也同样应知为根本真实性的两种。
相、了别、清净及正成唯一。相等四种真实性是根本真实性之一，即圆成实性。
若说十种善巧真实性是我见之对治，那么对蕴等执我见的十种是什么呢？一与因及受用者，作者以及自在者，主宰义及常住性，烦恼及清净处，瑜伽师与未解脱解脱，于此等起我见。
执著无我的这十种行相，趣入蕴等，其对治即为十种善巧。即：执为一性、执为因、执为受用者、执为作者、执为自在、执为主宰、执为常住、执为烦恼、执为清净、执为瑜伽师、执为未解脱与解脱。
若问这十种善巧真实性如何摄入根本真实性？如是摄入三自性中的蕴等。若问如何摄入？遍计及分别义，法性义故彼等摄。
色等有三种：遍计所执色即是色的遍计所执自性；分别之色即是色的依他起自性，于此分别为色；法性之色即是色的圆成实性。如同色一样，受等诸蕴、界、处等也应如是配合。
如是，由于蕴等摄入三自性中，故十种善巧真实性应视为根本真实性。

།ཇི་ལྟར་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་རྣམ་པ་བཅུའི་གཉེན་པོར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཁས་པ་འདི་བཤད་ན། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དོན་མ་བཤད་པས་དེ་ད་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཐོག་མ་དུ་མ་ཉིད་ དང་ནི།།བསྡུས་དང་ཡོངས་སུ་ཕྱེ་བའི་དོན། །ཐོག་མ་ཁོ་ནར་ཕུང་པོ་དེ་དག་དོན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དུ་མའི་དོན་ནི་གཟུགས་གང་ཅི་ཡང་རུང་སྟེ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བའོ། །བསྡུས་པའི་དོན་ནི་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་ བསྡུས་ཏེ་ཞེས་འབྱུང་བའོ།།ཡོངས་སུ་ཕྱེ་བའི་དོན་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕུང་པོའི་དོན་ནི་སྤུངས་པའི་དོན་ཏེ། དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་སྤུངས་པའི་དོན་མཐོང་ངོ་། །འཛིན་དང་གཟུང་དང་དེ་འཛིན་པ། །ས་བོན་དོན་ཏེ་ གཞན་དུ་འདོད།།གཞན་གང་ཞེ་ན། ཁམས་སོ། །དེ་ལ་འཛིན་པའི་ས་བོན་གྱི་དོན་ནི་མིག་གི་ཁམས་ལ་སོགས་པའོ། །གཟུང་བའི་ས་བོན་གྱི་དོན་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་འཛིན་པའི་ས་བོན་གྱི་དོན་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལ་སོགས་ པའོ།།ཚོར་དང་དོན་རྣམས་ཡོངས་གཅོད་ཀྱི། །ཉེར་སྤྱོད་འབྱུང་སྒོ་གཞན་ཡིན་ནོ། །གཞན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་ལ་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དག་ནི་ཚོར་བ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་བའི་སྒོའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིའི་དྲུག་པོ་དག་ནི་དོན་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་ པའི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་བའི་སྒོའི་ཕྱིར་རོ།།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དོན་ནི། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྩོལ་བ་ལ། །སྒྲོ་འདོགས་མེད་ཅིང་སྐུར་འདེབས་མེད། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་མེད་པ་དང་། སྐུར་པ་འདེབས་པ་མེད་པའི་དོན་ནི་རྟེན་ཅིང་ འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་དོན་ཏོ་།།དེ་ལ་རྒྱུ་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལ་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་ཅན་དུ་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་ནི་བདག་དང་བཅས་པའི་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་རིག་པ་ལ་ སོགས་པའི་རྐྱེན་ལས་འབྱུང་བར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ།།འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་[(]པ་[,]བ་[)]འདེབས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་བ་མེད་པར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱེད་པ་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བ་ལ་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱེད་ པར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ།།བྱེད་པ་ལ་སྐུར་[(]པ་[,]བ་[)]འདེབས་པ་ནི་ནུས་པ་མེད་པར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྒྲོ་འདོགས་པ་མེད་པ་དང་། སྐུར་[(]པ་[,]བ་[)]འདེབས་པ་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །མི་འདོད་འདོད་དང་རྣམ་དག་དང་། །མཉམ་དུ་འབྱུང་དང་དབང་བྱེད་དང་། །འཐོབ་དང་ཀུན་ ཏུ་སྤྱོད་པ་དག་།གཞན་དབང་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཏེ་གཞན། །གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ནི་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་རྣམ་པ་བདུན་གྱི་དོན་གྱིས་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་མི་འདོད་པ་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ཡང་ངན་འགྲོར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པ་གཞན གྱི་དབང་ཉིད་ནི་ལེགས་པར་སྤྱོད་པས་བདེ་འགྲོར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་དག་པ་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་ནི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་མ་སྤངས་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་གྱི་བར་དུ་མ་བསྒོམས་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཉམ་དུ་འབྱུང་བ་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་ནི། དེ་བཞིན་ གཤེགས་པ་དང་།འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་གཉིས་གཉིས་སྔ་ཕྱི་མེད་པར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་ཏུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་དུ་བྱེད་པ་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་ནི། བུད་མེད་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཐོབ་པ་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་ནི་བུད་མེད་ ཀྱིས་རང་བྱང་ཆུབ་དང་།བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་གཞན་གྱི་དབང་ཉིད་ནི། ལྟ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ཏུ་མི་སྤྱོད་པས་སོ།

如果要解说作为十种我见对治的蕴等诸法的智慧，由于尚未解说蕴等的含义，现在应当阐述。首先应当了知诸蕴有三种含义，即多种、总摄及分别。多种含义是指任何色法，过去、未来等广泛的内容。总摄含义是指将这一切总摄为一。分别含义是为了建立色等诸法各自不同的特征。蕴的含义是积聚义，如同世间所见的积聚之义。
能取、所取及彼取，种子义为他所许。其他是什么？即界。其中，能取种子义是指眼界等。所取种子义是指色界等。彼取种子义是指眼识界等。
受用诸境遍知的，受用生门为其他。其他是什么？即处。其中，内六处是受用生起之门。外六处是遍知境受用生起之门。
缘起的含义是：于因果作用中，无增益亦无损减。于因果及作用无增益及无损减的含义即是缘起义。其中，对因的增益是由于分别诸行等不相应因。对因的损减是由于分别无因。对果的增益是由于分别有我的诸行等从无明等缘而生。对果的损减是由于分别诸行等非由无明等缘所生。对作用的增益是由于分别诸行等生起时无明等有作用。对作用的损减是由于分别无功能。由于无此等，应知无增益及损减。
不欲、欲求及清净，俱生及作主宰者，获得及诸行为等，他力性义为其他。应当了知处非处是以七种他力性的含义，其中不欲他力性是指由于恶行而不愿意堕入恶趣。欲求他力性是指由于善行而往生善趣。清净他力性是指若未断五障未修至七觉支则不能究竟苦。俱生他力性是指如来与转轮王二者不会同时无先后地出现于同一世界。作主他力性是指女人不能成为转轮王等。获得他力性是指女人不能现证独觉菩提及无上正等菩提。行为他力性是指不具足见等功德故不行赞叹等。

།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྒྱ་ཆེར་ ནི་ཁམས་མང་པོ་ཅན་གྱི་མདོ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ་།།དབང་པོ་ནི་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཏེ། འཛིན་དང་གནས་དང་རྒྱུན་མི་འཆད། །སྤྱོད་དང་དག་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར། །འཛིན་པའི་ཕྱིར་ནས་རྣམ་པར་དག་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་སྟེ། དེ་དག་ལ་དེ་དབང་ བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་འཛིན་པ་ལ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་དྲུག་པོ་དག་དབང་བྱེད་དོ། །གནས་པར་བྱ་བ་ལ་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་དབང་བྱེད་དེ་། དེའི་དབང་གིས་མི་འཆི་བའི་ཕྱིར་རོ། །རིགས་འཚོ་བ་ལ་ནི་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་གཉིས་དབང་བྱེད་དེ། བུ་འབྱུང་བར་དབང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ལ་ནི་ཚོར་བའི་དབང་པོ་རྣམས་ཏེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་དག་པ ནི་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པའོ།།འབྲས་བུ་རྒྱུ་རྣམས་སྤྱད་ཟིན་དང་། །དེ་བཞིན་མ་སྤྱད་གཞན་ཡིན་ནོ། །གཞན་གང་ཞེ་ན། དུས་གསུམ་མོ། །ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་ཏེ། འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་སྤྱད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་འདས་པའི་དུས་སོ། །འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་ མ་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པའི་དུས་སོ།།རྒྱུ་སྤྱད་པ་ལ་འབྲས་བུ་མ་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་འབྱུང་བའི་དུས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཚོར་བ་རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་དོན། །དེ་ཡི་རྒྱུ་ནི་སྒྲུབ་པ་ཡིན། །དེ་ཞི་བ་དང་གཉེན་པོའི་དོན། །ལྡན་པའི་ཕྱིར་ན་གཞན་དུ་འདོད། །བདེན་པ་བཞི་པོ་དེ་ ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཚོར་བ་རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་དོན་ཏེ།གང་ཅི་ཚོར་ཡང་རུང་དེ་ནི་འདིར་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚོར་བའི་རྒྱུ་ནི་ཚོར་བའི་གནས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཡི་རྒྱུ་ནི་སྒྲུབ་པ་ཡིན། །ཀུན་འབྱུང་བ་ཡི་ བདེན་པ་སྟེ།།སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ནི་སྒྲུབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་གཉིས་ཞི་བའི་ཕྱིར་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །གཉེན་པོའི་ཕྱིར་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །ཡོན་ཏན་སྐྱོན་དང་རྣམ་མི་རྟོག་།ཤེས་པས་གཞན་ལས་བདག་གིས་ནི། །ངེས་པར་འབྱུང་ཕྱིར་གཞན་ཞེས་བྱ། ། ཐེག་པ་གསུམ་སྟེ་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། འཁོར་བ་ལ་ཡོན་ཏན་སྐྱོན་དུ་ཤེས་ཤིང་གཞན་ལས་ཐོས་ནས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའོ། །གཞན་ལས་མ་ཐོས་པར་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བདག་གིས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པའོ། །བདག་གིས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་རིག་པར་བྱའོ། །བཏགས་བཅས་རྒྱུར་བཅས་རྒྱུ་མཚན་དང་། །རབ་ཏུ་ཞི་བའི་དོན་བཅས་ནི། །ཐ་མ་ཉིད་དུ་བཤད་པ་ཡིན། །འདུས་བྱས་དང འདུས་མ་བྱས་སོ།།དེ་ལ་བཏགས་པ་ནི་མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པའོ། །རྒྱུ་ནི་ས་བོན་དུ་བསྡུས་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །རྒྱུ་མཚན་ནི་གནས་དང་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དུ་བསྡུས་པ་དང་། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བསྡུས་པ་ཡིད་དང་། འཛིན་པ་ དང་།རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། བཏགས་པ་དང་བཅས་ཤིང་རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་འདི་ནི་འདུས་བྱས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཡིད་ནི་གང་རྟག་ཏུ་རློམ་སེམས་པ་ནི་རྣམ་པའོ། །འཛིན་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའོ། ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་མ་བྱས་ནི་རབ་ཏུ་ཞི་བ་འགོག་པ་དང་། རབ་ཏུ་ཞི་བའི་དོན་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ལམ་གྱི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལམ་ཡང་རབ་ཏུ་ཞི་བ་ཉིད་དོ། །དེས་རབ་ཏུ་ཞི་བར བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་དོན་འདིས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཁས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཁོ་ནའི་དོན་བསྡུས་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་དེ་ཁོ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། སྣང་བའི་དེ་ཁོ་ནའོ། །དེ་ལ་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་དེ་ཁོ་ན་ ནི་རྩ་བའི་དེ་ཁོ་ན་སྟེ།ལྷག་མ་རྣམས་དེར་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ།

凡夫是普遍行持的缘故，应当如《多界经》中广说的那样理解。二十二根，即：为了执取、安住、相续不断、受用、清净二者的缘故。从执取到二种清净之间，是因为它们具有主导作用的缘故。对于执取色等境，眼等六根具有主导作用。对于安住，命根具有主导作用，因为由其力量而不死亡。对于种族延续，男根和女根二者具有主导作用，因为主导生子的缘故。对于受用，诸受根，因为受用善不善业果的缘故。世间的清净是信等。出世间的清净是遍知根等。
已受用和未受用的果与因，其他是如此。其他是什么？是三时。应当如理配合：因为果和因已受用故是过去时。因为果和因未受用故是未来时。应当了知因已受用而果未受用故是现在时。受及其因的意义，其因是集，寂灭及对治的意义，因为具足故认为是其他。
于四谛中，苦谛是受及其因的意义，因为说'无论感受什么，在此都是苦'的缘故。受的因应当了知是诸受处法。其因是集，是集谛，是苦的因即是集。为了寂灭彼二者故是灭谛。为了对治故是道谛。
由功德过患及无分别智，从他及自己决定出离故称为其他。三乘，应当如理配合。其中，了知涅槃和轮回的功德过患，从他闻已决定出离故是声闻乘。不从他闻而自己决定出离故，是独觉乘。以自己的无分别智决定出离故，应当了知是大乘。
有假立、有因、有因相，及具寂灭义，最后宣说。有为法和无为法。其中，假立是名身等。因是摄为种子的阿赖耶识。因相是摄为处所、身体、受用，及摄为转识的意、执取和分别，应当了知此具假立、具因及具因相的相应，是有为法。其中，意是经常思量的行相。执取是五识身。分别是意识，因为它能分别的缘故。
无为法是寂灭的灭和寂灭义的真如，因为是道所缘的缘故。道也是寂灭性，因为由此而寂灭的缘故。如是由此义了知蕴等，应当了知是通达蕴等。
真实义摄要之略说，真实有二种：如镜真实和显现真实。其中，如镜真实是根本真实，因为余者显现于此故。

།སྣང་བའི་དེ་ཁོ་ན་ནི་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ། ང་རྒྱལ་མེད་པའི་སྣང་བའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གཉེན་པོའི་སྣང་བའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྣང་བའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། རགས་པས་ཡོངས་སུ་ སྨིན་པར་བྱེད་ཅིང་ཕྲ་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཐེག་པ་ཆེན་པོས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྣང་བའི་དེ་ཁོ་ན་དང་།དཔེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་རིགས་པས་ཚར་གཅོད་པའི་ཕྱིར་ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ཚར་གཅོད་པ་སྣང་བའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་སྣང་བའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། ཤེས་ བྱའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པ་སྣང་བའི་དེ་ཁོ་ན་དང་།མ་ནོར་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་མངོན་པར་བརྗོད་པ་སྣང་བའི་དེ་ཁོ་ན་དང་། བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་གཞི་ལ་དགོངས་པ་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པ་སྣང་བའི་དེ་ཁོ་ནའོ། །བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་དེ་ ཁོ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་ལེའུར་བཅད་པ་གསུམ་པའི་འགྲེལ་པའོ།། །། བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་འགྲེལ་པ། བམ་པོ་གཉིས་པ་སྟེ་ཐ་མ་། །གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྒོམ་པ་སྟེ། དེ་ད་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་དང་པོར། གནས་ངན་ལེན་ཕྱིར་སྲེད་རྒྱུའི་ཕྱིར། །གཞི་ཡི་ཕྱིར་དང་མ་རྨོངས་ཕྱིར། །བདེན་པ་བཞི་ལ་འཇུག་བྱ་བས། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམ། །ལུས་ཀྱིས་ནི་གནས་ངན་ལེན་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏེ། དེ་ཡང་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་གོ། ། དེའི་མཚན་ཉིད་ནི་གནས་ངན་ལེན་དང་བཅས་པའི་འདུ་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་ངན་ལེན་ནི་འདུད་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དེ་དེས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་འཕགས་པས་སྡུག་བསྔལ་དུ་གཟིགས་སོ། །སྲེད་པའི་རྒྱུ་ནི་ཚོར་བ་སྟེ། དེ་ལ་ཡོངས་སུ བརྟགས་པས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་གོ།།བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་གཞི་ནི་སེམས་ཏེ། དེ་ལ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པས་འགོག་པའི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། བདག་ཆད་པར་དོགས་པའི་འཇིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ལ་ཡོངས་སུ་ བརྟགས་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ལ་རྨོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་གོ།།དེ་བས་ན་བདེན་པ་བཞི་ལ་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམ་པ་རྣམ་པར་གཞག་གོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བསྒོམ་ པ་སྟེ།འདི་ལྟར་མི་མཐུན་ཕྱོགས་དང་གཉེན་པོ་རྣམས། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་ཤེས་ན་། དེ་དག་སྤང་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་ནི། །རྣམ་པ་བཞི་དག་རབ་ཏུ་འབྱུང་། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྒོམས་པས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་གཉེན་པོ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ ཡོངས་སུ་ཤེས་ན་།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གསལ་ཞིང་གཉེན་པོ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་རྣམ་པ་བཞི་རབ་ཏུ་འབྱུང་སྟེ། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བའོ། །དེར་གནས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད། །དོན་རྣམས་ཐམས་ཅད་ འབྱོར་པར་འགྱུར།།ཉེས་པ་ལྔ་སྤོང་འདུ་བྱེད་བརྒྱད། །བརྟེན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་སྤང་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་དེ་ལ་སེམས་གནས་པའི་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་པོ་དག་སྟེ། དོན་ཐམས་ཅད་འབྱོར་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་ པ་ནི་འདིར་སེམས་གནས་པ་སྟེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དེའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་སྤོང་བའི་འོག་ཏུ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་སོ། །ལས་སུ་རུང་བ་དེ་ཡང་ཉེས་པ་ལྔ་སྤང་བའི་ཕྱིར་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་བརྒྱད་བསྒོམ་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ཉེས་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ གང་ཞེ་ན།གསུངས་པ། ལེ་ལོ་དང་ནི་གདམས་ངག་རྣམས། །བརྗེད་དང་བྱིང་དང་རྒོད་པ་དང་། །འདུ་མི་བྱེད་དང་འདུ་བྱེད་དེ་། །འདི་དག་ཉེས་པ་ལྔར་འདོད་དོ་། །དེ་ལ་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་ནི་ཉེས་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུའོ། །བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱ་བའི་དུས་ན་མངོན་པར་ འདུ་མི་བྱེད་ན་ཉེས་པའོ།།རབ་ཏུ་ཞི་བའི་ཚེ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའོ།

显现的真实性有九种：无我慢的显现真实性、对治颠倒的显现真实性、声闻乘出离的显现真实性、以粗显成熟而以细微解脱故大乘出离的显现真实性、依据比喻以理破斥故破斥他论者的显现真实性、宣说大乘的显现真实性、趣入一切所知相的显现真实性、宣说无误真如的显现真实性、了知一切执我所依的密意的显现真实性。此为《辨中边论》真实品第三偈颂释。《辨中边论释》卷二终。
修习对治即是修习菩提分，今当宣说。其中首先：'由随眠故及渴爱因，由所依故及无迷故，应入四谛，故修习于，四念住。'身显示随眠，由遍观察故趣入苦谛。其性相是具有随眠的有为，因为随眠即是行苦性，由此圣者见一切有漏事物皆为苦。渴爱之因是受，由遍观察彼故趣入集谛。执我所依是心，由遍观察彼故趣入灭谛，因为无有断我之怖畏。由遍观察法故，于杂染清净诸法无有迷惑，故趣入道谛。因此为趣入四谛故，首先安立修习念住。
其后修习正断，如是：'若遍了知，违品对治，诸种类已，为断彼故，精进四种，即得生起。'由修习念住遍知一切违品及对治已，为令违品明显及生对治故，生起四种精进，即'为断已生诸不善法'等广说。'住彼堪能性，一切义成就，断五过八事，从所依因生。'为断彼故发起精进时，心住堪能性即是四神足，因为是一切义成就之因。此处住即是心住，应知即是三摩地。因此正断之后即是神足。
彼堪能性也应知是由断除五过而修习八断行之因所生。何为五过？说道：'懈怠与教授，忘念并沉掉，不作行及行，此等许五过。'其中沉没与掉举合为一过。于沉掉寂静时若不作行即是过失，于寂静时若作行也是过失。

།དེ་དག་སྤང་བའི་ཕྱིར་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་བརྒྱད་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། ལེ་ལོ་སྤང་བའི་ཕྱིར་བཞི་སྟེ། འདུན་པ་དང་། རྩོལ་བ་དང་། དད་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང་གོ་རིམས་ བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ།གནས་དང་དེ་ལ་གནས་པ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་དུའོ། །རྩོལ་བའི་གནས་ནི་འདུན་པའོ། །གནས་པ་ནི་རྩོལ་བའོ། །གནས་འདུན་པ་དེའི་རྒྱུ་ནི་དད་པ་སྟེ། ཡིད་ཆེས་པར་གྱུར་ན་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་རྩོལ་བ་དེའི་འབྲས་ བུ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་སྟེ།བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་ལྷག་མ་བཞི་ནི་དྲན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་དང་། སེམས་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཏེ་ཉེས་པ་བཞིའི་གཉེན་པོར་གྲངས་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་དྲན་པ་ ལ་སོགས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ།།དམིགས་པ་བརྗེད་པར་མ་གྱུར་དང་། །བྱིང་དང་རྒོད་པ་རྟོགས་པ་དང་། །དེ་སྤོང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དང་། །ཞི་ཚེ་རྣལ་དུ་འཇུག་པའོ། །དྲན་པ་ནི་དམིགས་པ་མ་བརྗེད་པའོ། །ཤེས་བཞིན་ནི་དྲན་པ་མ་ བརྗེད་པར་གྱུར་ན་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་རྟོགས་པའོ།།རྟོགས་ནས་དེ་དང་འབྲལ་བའི་ཕྱིར་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ནི་སེམས་པའོ། །བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་དེ་ཉེ་བར་ཞི་བར་གྱུར་པ་ན་རྣལ་དུ་འཇུག་པ་ནི་སེམས་བཏང་སྙོམས་སུ་བྱེད་པའོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པའི་འོག་ཏུ་དབང་པོ་རྣམས་ ཏེ་དད་པ་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་དག་ལས་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་བསྐྱེད་ནས། །འདུན་དང་སྦྱོར་བ་དབང་བྱེད་དང་། །དམིགས་པ་བརྗེད་པར་མ་གྱུར་དང་། །མི་འཕྲོ་རྣམ་པར་འབྱེད་ཀྱང་ངོ་། །དབང་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྙེགས་སོ། །རྫུ་འཕྲུལ་ གྱི་རྐང་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་དང་།ཐར་བའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་ནས། འདུན་པ་ནི་དབང་བྱེད་པ། སྦྱོར་བ་ནི་དབང་བྱེད་པ། དམིགས་པ་མ་བརྗེད་པ་ནི་དབང་བྱེད་པ། མི་འཕྲོ་བ་ནི་དབང་བྱེད་པ། །རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་དབང་བྱེད་པ་སྟེ། དད་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ལྔ་དག་དང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བ་ལ་སྟོབས་རྣམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ནི་སྲབ་པའི་ཕྱིར་། སྟོབས་ལྡན་གང་གི་ཚེ་དེ་དག་ཉིད་མ་དད པ་ལ་སོགས་པ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་མི་འདྲེ་བ་ནའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་སྔ་ཕྱིར་བསྟན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་སྔ་མའི་འབྲས་བུ་ཕྱི་མ་ཡིན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་དད་པར་གྱུར་བའི་རྒྱུས་འབྲས་བུ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་མོ། །བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པས་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་ གནས་སོ།།དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་པས་ནི་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་གོ། །སེམས་མཉམ་པར་གཞག་པས་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་བསྐྱེད་ཟིན་ནས་དབང་པོ་རྣམས་བསྟན་ན། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ཅི་དབང་ པོའི་དུས་ལ་རིག་པར་བྱའམ།འོན་ཏེ་སྟོབས་ཀྱི་དུས་ལ་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། དབང་པོ་རྣམས་དང་སྟོབས་རྣམས་ལ། །ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་གཉིས་གཉིས་སོ། ། དྲོ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་དང་རྩེ་མོ་དག་གི་ཚེ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་སོ། །བཟོད་པ་དག་དང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ནི་སྟོབས་རྣམས་སོ།།སྟོབས་ཀྱི་འོག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། རང་བཞིན་ཡན་ལག་གནས་ཡན་ལག་།གསུམ་པ་ངེས་འབྱུང་ཡན་ལག་སྟེ། །བཞི་པ་ཕན་ཡོན་ཡན་ལག་ཡིན། །རྣམ་གསུམ་ཉོན་མོངས་མེད་ཡན་ ལག་།མཐོང་བའི་ལམ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པ་དག་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་དྲན་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གནས་ཀྱི་ཡན་ལག་གོ། །ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཡན་ལག་གོ། ། བརྩོན་འགྲུས་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་གོ། །དགའ་བ་ནི ཕན་ཡོན་གྱི་ཡན་ལག་གོ།།རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཡན་ལག་སྟེ། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། བཏང་སྙོམས་སོ།

如何安立八种断行以断除彼等？为断除懈怠有四种，即：欲、勤、信、轻安。彼等也应当依次了知，即是所依及住于彼、因与果性。勤的所依是欲，住是勤。所依欲的因是信，因为生起信心则会生起希求。所依勤的果是轻安，因为发起精进而获得殊胜三摩地。
其余四种断行是念、正知、思惟、舍，依次是四种过失的对治。彼等也应当了知为念等，依次是：不忘失所缘、了知沉掉、为断除彼而作意、寂静时安住。念是不忘失所缘。正知是在不忘失念的情况下了知沉没与掉举。了知后为远离彼等而作意是思惟。当沉掉寂静时安住是心舍。
神足之后是诸根，即信等。如何安立彼等？生起顺解脱分已，欲及加行自在，不忘失所缘，不散乱及抉择。称为自在。神足的心堪能性及生起顺解脱分善根后，欲是自在，加行是自在，不忘失所缘是自在，不散乱是自在，善巧抉择是自在，应当了知与信等五根依次相应。
彼等信等具力时称为力，因为彼等对治品微弱。何时彼等不与不信等违品相杂时即具力。为何信等前后宣说？如是前者的果是后者。由于信解因果的缘故而对果精进。由精进则念得安住。由念安住则心得等持。由心等持则如实了知。
生起顺解脱分后宣说诸根，则顺抉择分是否应了知为根位或力位？于诸根及诸力中，顺抉择分各有二。暖位及顶位时是诸根。忍位及世第一法位时是诸力。
力之后是诸觉支，如何安立彼等？自性支、所依支、第三出离支、第四利益支、三种无染支。见道中成为觉支者是诸觉支。其中念是觉的所依支。择法是自性支。精进是出离支。喜是利益支。三种是无染支，即：轻安、三摩地、舍。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཡན་ལག་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་ཞེ་ན། འདི་ལ་གཞི་དང་གནས་དང་ནི། ། ངོ་བོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་གཞི་སྟེ། དེ་ནི་དེའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་གནས་སོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །བྱང་ཆུབ ཀྱི་ཡན་ལག་གི་འོག་ཏུ་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཏེ།དེ་དག་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། ཡོངས་སུ་གཅོད་དང་གོ་བྱེད་དང་། །རྣམ་གསུམ་གཞན་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་གཉེན་པོར་ནི། །ལམ་གྱི་ཡན་ལག་དེ་བརྒྱད་དོ། །ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་ཚེ་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ཡན་ལག་སྟེ།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་འཇིག་རྟེན་པ་དེས་རང་གི་རྟོགས་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་དོ། །ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག་ནི་གཞན་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཡན་ལག་སྟེ། ཀུན་སློང་བ་དང་བཅས་པས་ངག་གི་དེ་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་ཡན་ལག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་ངག་དང་། ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བའོ། །དེ་དག་ཀྱང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། ལྟ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོ་བྱད་བསྙུངས། །གཞན ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་འདོད།།ཡང་དག་པའི་ངག་གིས་བསྙད་པ་དང་། འབྲེལ་པའི་གཏམ་རྣམ་པར་ངེས་པས་ཤེས་རབ་ལ་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སྟེ། བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པའི་འཚོ་བས་ ནི་ཡོ་བྱད་བསྙུངས་པ་ལ་སྟེ།ཆོས་ཀྱིས་གས་ལ་སོགས་པ་ཚོད་ཟིན་པར་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཉེན་པོའི་ཡན་ལག་ནི་རྣམ་པར་གསུམ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །དེ་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། ཉོན་མོངས་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་དབང་། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་གཉེན་པོའོ་། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བྱིང་བ་དང་། རྒོད་པའི་དབང་གིས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཏེ། ཡོན་ཏན ཁྱད་པར་ཅན་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་གེགས་སུ་གྱུར་པའོ།།དེ་ལ་དང་པོའི་གཉེན་པོ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་སྟེ། དེས་ལམ་བསྒོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་སྟེ། ཞི་གནས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་རྣམས་ལ་དྲན་པ་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བར་ གནས་པས་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།གསུམ་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། བསམ་གཏན་ལ་གནས་ནས་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་དེ་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་ བྱ་སྟེ།རྗེས་སུ་མཐུན་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་།རྗེས་སུ་འབྲེལ་བཅས་བཟློག་པ་དང་། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་།རྗེས་སུ་འབྲེལ་མེད་བསྒོམ་པའོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་མེད་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྗེས་སུ་འབྲེལ་ པ་དང་།ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཀྱང་མེད་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ཡང་མེད་པ་སྟེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དང་། གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ནི་། །དམིགས་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། །ཐོབ་པས་དེ་ནི་ཁྱད་ པར་འཕགས་ཏེ།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རང་གི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ལུས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ལུས་ལ་སོགས་ པ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་མི་དམིགས་པའི་ཚུལ་རྣམ་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ། །ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཅི་ནས་ཀྱང་ལུས་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་ བསྒོམ་མོ།

如果问为什么将无杂染支分为三种来说呢？对此是从基础、所依和自性三个方面来说明的。杂染是从习气的因而生起的缘故。轻安是无杂染的基础，因为它是杂染的对治。三摩地是所依。舍是自性。
在菩提支之后是道支，那么它们是如何安立的呢？判别、令他了解和令他信服三种，作为违品的对治，这八种道支。正见是在修道时对见道的判别支分，以出世间后得世间智慧判别自己的证悟。
正思维和正语是令他了解的支分，因为以动机和语言令他了解的缘故。令他信服的支分有三种：正语、正业和正命。这些也按次第是'见、戒律和少欲，令他人了知'。由正语所说的相关言论确定而对智慧生信。正业是关于戒律的，因为不做不当之事。正命是关于少欲知足的，因为如法寻求衣食等知足。
违品对治支分有三种：正精进、正念和正定。这些按次第是'烦恼、随烦恼力，违品之对治'。违品有三种：修所断的烦恼、随烦恼昏沉掉举的力量所致的违品，即成为殊胜功德修证的障碍。
其中第一种的对治是正精进，因为由此修习道。第二种是正念，因为对止观等因素正念安住而无昏沉掉举。第三种是正定，因为安住禅定而成就神通等功德。
略说此对治修习有三种：随顺而颠倒、有随逐颠倒、无颠倒无随逐修习。无颠倒随顺而有颠倒、无颠倒而有随逐颠倒、既无颠倒也无随逐颠倒，分别对应凡夫、有学和无学。
诸菩萨的所缘、作意和证得超胜，声闻缘觉缘于自相续的身等，菩萨则缘自他相续。声闻缘觉作意身等无常等行相，菩萨则作意无所缘的方式。声闻缘觉为了断除身等而修习念住等，

།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་འབྲལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་མ་ཡིན། མི་འབྲལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་མ་ཡིན་གྱི་། ཅི་ནས་ཀྱང་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་མོ། །གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེའི་གནས་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་ཡི་གནས་དང་ཞུགས་པ་དང་། །སྦྱོར་དང་འབྲས་བུ་བརྗོད་པ་དང་། །བྱ་དང་བྱ་མེད་ཁྱད་པར་དང་། །དེ་ནི་བླ་མ་བླ་ན་མེད། །མོས་པ་དང་ནི་འཇུག་པ་དང་། །ངེས་པར་འབྱུང་དང་ལུང་བསྟན་དང་། །བརྗོད་པ་དང་ནི་དབང་བསྐུར་དང་། །ཕྱིན་པ་དང་ནི་ཕན་ཡོན དང་།།བྱ་བ་བསྒྲུབ་པ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་རྒྱུའི་གནས་ནི་གང་རིགས་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག་གོ། །ཞུགས་པའི་གནས་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པའོ། །སྦྱོར་བའི་གནས་ནི་སེམས་བསྐྱེད་ནས་འབྲས་བུ་མ་ཐོབ་ཚུན་ཆད་དོ། །འབྲས་བུའི་གནས་ནི་ཐོབ་པའོ། །བྱ་བ་བཅས་ པའི་གནས་ནི་སློབ་པའོ།།བྱ་བ་མེད་པའི་གནས་ནི་མི་སློབ་པའོ། །ཁྱད་པར་གྱི་གནས་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པའོ། །བླ་མའི་གནས་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་བས་སར་ཞུགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ་། །བླ་ན་མེད་པའི་ གནས་ནི་སངས་རྒྱས་ཏེ།དེའི་གོང་ན་གནས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མོས་པའི་གནས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ཐམས་ཅད་དོ། །འཇུག་པའི་གནས་ནི་ས་དང་པོའོ། །ངེས་པར་འབྱུང་བའི་གནས་ནི་དེའི་གོང་མས་དྲུག་པོ་དག་གོ། །ལུང་ བསྟན་པའི་གནས་ནི་ས་བརྒྱད་པའོ།།བརྗོད་པའི་གནས་ནི་ས་དགུ་པའོ། །དབང་བསྐུར་བའི་གནས་ནི་ས་བཅུ་པའོ། །ཕྱིན་པའི་གནས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། །ཕན་ཡོན་གྱི་གནས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུའོ། །བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་གནས་ནི་སྤྲུལ་ པའི་སྐུའོ།།གནས་རྣམ་པ་མང་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་རྣམ་གསུམ་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། མ་དག་མ་དག་དག་པ་དང་། །རྣམ་པར་དག་པར་ཅི་རིགས་སྦྱར། །དེ་ལ་མ་དག་པའི་གནས་ནི་རྒྱུའི་གནས་ནས་ ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ།སྦྱོར་བ་པའི་བར་དུའོ། །མ་དག་པ་དང་དག་པའི་གནས་ནི་སློབ་པ་རྣམས་སོ། །རྣམ་པར་དག་པའི་གནས་ནི་མི་སློབ་པ་རྣམས་སོ། །འདི་ལས་ཇི་ལྟར་འོས་འོས་སུ། །གང་ཟག་རྣམ་པར་གཞག་པར་འདོད། །གནས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་འདི་ལས་ ཅི་རིགས་པར་གང་ཟག་རྣམས་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་རིགས་ལ་གནས་པའོ། །འདི་ནི་ཞུགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །གནས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་གང་ཞེ་ན། སྣོད་གྱུར་རྣམ་པར་སྨིན་བརྗོད་དང་། །དེ་ཡི་དབང་གིས་ སྟོབས་དང་ནི།།འདོད་དང་འཕེལ་དང་རྣམ་དག་སྟེ། །དེ་དག་འབྲས་བུ་གོ་རིམས་བཞིན། །སྣོད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་གང་དགེ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །སྟོབས་ནི་གང་སྣོད་དུ་གྱུར་པའི་དབང་གིས་དགེ་བ་ཤས་ཆེར་གྱུར་པའོ། །འདོད་པ་ནི་སྔོན་གོམས་པར་བྱས་ པས་དགེ་བ་འདོད་པའོ།།འཕེལ་བ་ནི་གང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ན་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་གོམས་པར་བྱས་པས་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྒྱས་པའོ། །རྣམ་པར་དག་པ་ནི་གང་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པའོ། །འདི་དག་ནི་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་དང་། བྲལ་བའི་འབྲས་བུའོ། །ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ཐོག་མ་དང་། །དེ་གོམས་བྱས་དང་རྫོགས་པའོ། །རྗེས་སུ་མཐུན་དང་མི་མཐུན་ཕྱོགས། །བྲལ་བ་དང་ནི་ཁྱད་པར་དང་། །བླ་མ་དང་ནི བླ་ན་མེད།།འབྲས་བུ་གཞན་ཏེ་མདོར་བསྡུས་པའོ། །ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་འབྲས་བུ་ནི་རིགས་ལས་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཐོག་མའི་འབྲས་བུ་ནི་དང་པོར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ ཐོབ་པའོ།།གོམས་པར་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་དེའི་ཕ་རོལ་སློབ་པའི་གནས་སོ། །རྫོགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་མི་སློབ་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ནི་རྒྱུའི་དངོས་པོས་ཕྱི་མ་འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།

诸菩萨不是为了分离，也不是为了不分离，而是为了无住涅槃而修行。对治修行已经讲完。
其所依何？因位所依和入位，修行和果位宣说，有作无作差别，以及上师无上。胜解和趣入，出离和授记，宣说以及灌顶，到达以及利益，成办事业宣说。
其中因位所依是住种姓之补特伽罗。入位所依是发心。修行所依是从发心到未得果之间。果位所依是已得。有作所依是学位。无作所依是无学位。差别所依是具足神通等功德差别。上师所依是较声闻等更胜入地菩萨。无上所依是佛陀，因为其上无有所依故。
胜解所依是菩萨们一切胜解行地。趣入所依是初地。出离所依是其上六地。授记所依是第八地。宣说所依是第九地。灌顶所依是第十地。到达所依是佛陀法身。利益所依是圆满报身。成办事业所依是化身。
这一切诸多所依总摄而言，应当了知即'法界有三种'。不净、不净净，及遍净随应配。其中不净所依是从因位所依直至修行位。不净净所依是诸学位。遍净所依是诸无学位。
从此随其所应，建立诸补特伽罗。应当了知从此所依差别中随应安立诸补特伽罗，即此是住种姓，此是入位等。所依已说讫。
何为获得果位？器成熟宣说，以及由此力，欲及增长清净，彼等果位次第。器成就者是善业随顺异熟。力是由成为法器之力而善增上。欲是由往昔串习而欲求善法。增长是现在生起时由串习善法而善根增长。清净是断除障碍。
此等与五种果次第相应：异熟果、增上果、等流果、士用果、离系果。后后初始及，串习成及圆满，随顺与违品，离系及差别，上师及无上，别果略摄。
后后果即从种姓发心等，应知逐一相续。初始果即最初获得出世间法。串习果即其后诸学位。圆满果即诸无学法。随顺果即应知因性后为果性。

།མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲས་ བུ་ནི་སྤོང་བའི་ལམ་སྟེ།ཐོག་མའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དེ། དེ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་གཉེན་པོ་ལ་བྱ་བར་འདོད་དོ། །བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་ནི་གོམས་པར་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་དང་རྫོགས་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བར་ནི་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་དང་གོ་ རིམས་བཞིན་ནོ།།ཁྱད་པར་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་རོ། །བླ་མའི་འབྲས་བུ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ས་རྣམས་ཏེ། དེ་མ་ཡིན་པའི་ཐེག་པ་ལས་བླ་མར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །བླ་ན་མེད་པའི་འབྲས་བུ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའོ། ། བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་གོམས་པར་བྱས་པ་དང་། རྫོགས་པའི་འབྲས་བུའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཉིད་དོ། །འབྲས་བུ་གཞན་འདི་དག་ནི་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ། རྒྱས་པར་བྱ་བ་དཔག་ཏུ་མེད་དོ། །དེ་ལ་གཉེན་པོ་སྒོམ་པའི་དོན་བསྡུས་པ་ནི་བྱང་བར་བྱ་བའི་སྒོམ་པ་དང་། བསྲབས་པའི་སྒོམ་པ དང་།ཡོངས་སུ་སྦྱང་བར་བྱ་བའི་སྒོམ་པ་དང་། གོང་མ་ཡང་དག་པར་རྩོམ་པའི་སྒོམ་པ་དང་། མཐོང་བའི་ལམ་དང་འདྲེ་བའི་ཕྱིར་འདྲེ་བའི་སྒོམ་པ་དང་། ཞུགས་པའི་སྒོམ་པ་དང་། མཆོག་གི་སྒོམ་པ་དང་། ཐོག་མའི་སྒོམ་པ་དང་། བར་མའི་སྒོམ་པ་དང་། མཐའི་སྒོམ་པ་དང་། བླ་མ་དང་བཅས་པའི་སྒོམ་པ་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་སྒོམ་པ་སྟེ། གང་དམིགས་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཐོབ་པ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ། །གནས་རྣམས་ཀྱི་དོན་བསྡུས་པ་ནི་རིགས་ལ་གནས་པའི་སྐལ་བ་ཡོད་པའི་གནས་དང་། སེམས་བསྐྱེད་ནས་བཟུང་སྟེ། སྦྱོར་བའི་བར་དུ་རྩོམ་པའི་གནས་དང་། མ་དག་པ་དག་པའི་གནས་དང་། ཤིན་ཏུ་དག་པའི་གནས་དང་། རྒྱན་དང་བཅས་པའི་གནས་དང་། ས་བཅུ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་བྱ་བའི་གནས་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་གནས་སོ། །འབྲས བུ་རྣམས་ཀྱི་དོན་བསྡུས་པ་ནི་བསྡུས་པ་དང་།དེའི་བྱེ་བྲག་དང་། སྔོན་གོམས་པར་བྱས་པ་དང་། གོང་ནས་གོང་དུ་བསྒྲུབ་པ་དང་། བསྟན་པ་དང་། བཤད་པའོ། །དེ་ལ་བསྡུས་པ་ནི་འབྲས་བུ་ལྔའོ། །དེའི་བྱེ་བྲག་ནི་ལྷག་མ་རྣམས་སོ། །སྔོན་གོམས་པར་བྱས་པ་ནི་ རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུའོ།།དེ་གོང་ནས་གོང་དུ་བསྒྲུབ་པ་ནི་དེ་མ་ཡིན་པ་གཞན་བཞིའོ། །བསྟན་པ་ནི་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་བཞིའོ། །བཤད་པ་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་ བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་གཉེན་པོ་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ལེའུར་བཅད་པ་བཞི་པའི་འགྲེལ་པའོ།། །།ད་ནི་ཐེག་པ་བླ་ན་མེད་པ་བཤད་དགོས་པས་དེ་བརྗོད་དོ། །བླ་མེད་ཉིད་ནི་སྒྲུབ་པ་དང་། །དམིགས་པ་དང་ནི་ཡང་དག་འགྲུབ། །བསྟན་པ ཡིན་པར་འདོད་པའོ།།ཐེག་པ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དེས་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །སྒྲུབ་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་དང་། དམིགས་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་སྒྲུབ་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་བསྒྲུབ་པར་ རིག་པར་བྱའོ།།སྒྲུབ་པ་དག་ནི་རྣམ་དྲུག་སྟེ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་ལའོ། །དམ་པ་དང་ནི་ཡིད་བྱེད་དང་། །རྗེས་མཐུན་ཆོས་མཐའ་སྤངས་པ་དང་། །ཁྱད་པར་ཅན་དང་ཁྱད་པར་མེད། །རྣམ་པ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི་སྒྲུབ་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་དམ་པར་སྒྲུབ་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སྒྲུབ་ པ་དང་།རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྒྲུབ་པ་དང་། །མཐའ་གཉིས་རྣམ་པར་སྤངས་པ་སྒྲུབ་པ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་སྒྲུབ་པ་དང་། ཁྱད་པར་མེད་པ་སྒྲུབ་པའོ།

不顺品的果是断除之道，即是最初的果，这是针对不顺品对治所欲作的。离系果是修习的果和圆满的果，即是有学和无学依次离开烦恼。殊胜果是神通等功德的殊胜。增上果是诸菩萨地，因为超胜于其他乘故。无上果是佛地。这四种是修习果和圆满果的详细分类。其他这些果是略说，若广说则无量。
其中对治修习的总义是：应净修习、减薄修习、应遍净修习、上品正发起修习、因与见道相杂故杂修习、趣入修习、最胜修习、最初修习、中间修习、最后修习、有上修习、无上修习，即所缘、作意和证得殊胜。
诸位的总义是：住种姓有缘位、从发心乃至加行的发起位、不净净位、极净位、庄严位、遍十地故应净位、无上位。
诸果的总义是：总摄、差别、昔所修习、渐次增上、显示、解说。其中总摄是五果。差别是其余诸果。昔所修习是异熟果。渐次增上是其他四果。显示是后四果等。解说是等流果等六果，为解说彼等故。
这是《辨中边论》对治修习品第四章的注释。
现在应说无上乘，故说此。无上性是修习、所缘及正成就，是所说。大乘无上性有三种，由此成为无上。修习无上性、所缘无上性、正成就无上性。其中修习无上性，应知是成就十波罗蜜多。
修习有六种，于彼等波罗蜜多。殊胜、作意、随顺、离二边、有差别、无差别。这六种是修习，即：殊胜修习、作意修习、随顺法修习、离二边修习、有差别修习、无差别修习。

།དེ་ལ། དམ་པ་བཅུ་གཉིས་བདག་ཉིད་དེ། །རྒྱ་ཆེ་བ་དང་ཡུན་རིང་དང་། །ཆེད་དུ་བྱ་དང་མི་ཟད་དང་། །རྒྱུན་མི་འཆད་དང་ཚེགས་མེད་ དང་།།དབང་འབྱོར་པ་དང་ཡོངས་གཟུང་དང་། །རྩོམ་དང་ཐོབ་དང་རྒྱུ་མཐུན་དང་། །འགྲུབ་པ་དམ་པར་འདོད་པ་ཡིན། །རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ནི་དམ་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་རྒྱ་ཆེ་བ་དམ་པ་དང་། ཡུན་རིང་བ་དམ་པ་དང་། ཆེད་དུ་བྱ་བ་དམ་པ་དང་། ཟད་མི་ཤེས་པ་དམ་པ་དང་། རྒྱུན་མི་འཆད་པ་དམ་པ་དང་། ཚེགས་མེད་པ་དམ་པ་དང་། དབང་འབྱོར་པ་དམ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་དམ་པ་དང་། རྩོམ་པ་དམ་པ་དང་། རབ་ཏུ་ཐོབ་པ་དམ་པ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པ་དམ་པ་དང་། འགྲུབ་པ་དམ་པའོ། །དེ་ལ་རྒྱ་ཆེ་བ་དམ་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ ཐམས་ཅད་མི་འདོད་པ་དང་མཆོག་ཏུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཡུན་རིང་པ་དམ་པ་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་དུ་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆེད་དུ་བྱ་བ་དམ་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་བྱ་བའི་ཆེད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཟད་མི་ཤེས་པ་དམ་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་ཡོངས་སུ་བསྔོས་ པས་གཏན་དུ་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་དམ་པ་ནི་བདག་གཞན་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་མོས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚེགས་མེད་པ་དམ་པ་ནི་གཞན་ གྱི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་ཙམ་གྱིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དབང་འབྱོར་པ་དམ་པ་ནི་ནམ་མཁའ་མཛོད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་དམ་པ་ནི་རྣམ་ པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྩོམ་པ་དམ་པ་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་ལ་བཟོད་པ་ཆེར་གྱུར་པའོ། །འཐོབ་པ་དམ་པ་ནི་ས་དང་པོ་ལའོ། །རྒྱུ་མཐུན་པ་དམ་པ་ནི་དེ་མ་ཡིན་པ་གཞན་བརྒྱད་པོ་དག་ལའོ། །འགྲུབ་པ་དམ་པ་ནི་ས་བཅུ་པ་དང་། དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའི་ས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འགྲུབ་པ་དང་།སངས་རྒྱས་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དམ་པའི་དོན་གྱིས་ནི་། །ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་བཅུར་འདོད་དོ། །འདི་ལྟར་དམ་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ནི་དེ་དག་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་འདིས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ པ་བཅུ་པོ་དག་ཏུ་འདོད་དོ།།ཁ་ཅིག་བཅུ་གང་ཡིན་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ལ་དེ་དག་གི་མིང་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྦྱིན་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་བཟོད་བརྩོན་འགྲུས། །བསམ་གཏན་དང་ནི་ཤེས་རབ་ཐབས། །སྨོན་ལམ་སྟོབས་དང་ཡེ་ཤེས་དང་། །འདི་དག་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་བཅུ་། །ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་དོ། ། འདི་དག་གིས་སོ་སོའི་ལས་ཅི་ཞེ་ན། ལས་ནི་རྗེས་སུ་འཛིན་བྱེད་དང་། །གནོད་མི་བྱེད་དང་དེ་ལ་བཟོད། །ཡོན་ཏན་འཕེལ་དང་འཛུད་ནུས་དང་། །རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱ་བ་དང་། །མི་ཟད་པ་དང་རྟག་འཇུག་དང་། །ངེས་པར་ལོངས་སྤྱོད་སྨིན་པར་བྱེད། །འདི་དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དེ་དག་གི ལས་ཏེ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྦྱིན་པས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་རྗེས་སུ་འཛིན་ཏོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ནི་དེ་དག་ལ་གནོད་པར་མི་བྱེད་དོ། །བཟོད་པས་ནི་གཞན་དག་གིས་གནོད་པར་བྱས་པ་ལ་ཅི་མི་སྙམ་པར་བྱེད་དོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམས་འཕེལ་བར་བྱེད་དོ། །བསམ་གཏན་ གྱིས་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པས་མགུ་བར་བྱས་ཏེ་འཛུད་དོ།།ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་བྱིན་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱེད་དོ། །ཐབས་ལ་མཁས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོར་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་མི་ཟད་པར་བྱེད་དོ། ། སྨོན་ལམ་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་མཐུན་པའི་སྐྱེ་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་ཚེ་རབས་ཐམས་ཅད་དུ་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་ལ་མཉེས་པར་བྱེད་ཅིང་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟག་ཏུ་འཇུག་གོ། །སྟོབས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་སྟོབས་གཉིས་ཀྱིས་མི་མཐུན པའི་ཕྱོགས་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ངེས་པར་འཇུག་གོ།

关于此，十二种殊胜的自性：广大和长久，为利他和无尽，相续和无难，自在和摄持，加行和获得，随顺和成就，是为殊胜。这十二种相是殊胜，即：广大殊胜，长久殊胜，为利他殊胜，无尽殊胜，相续殊胜，无难殊胜，自在殊胜，摄持殊胜，加行殊胜，获得殊胜，随顺殊胜，成就殊胜。
其中广大殊胜是不求世间一切圆满而了知为最胜。长久殊胜是于三无数劫中修持之故。为利他殊胜是为利益一切众生之故。无尽殊胜是因回向大菩提而永不穷尽之故。相续殊胜是因信解自他平等之故，以布施等波罗蜜多圆满利益一切众生之故。无难殊胜是仅以随喜他人布施等而圆满波罗蜜多之故。
自在殊胜是以虚空藏等三昧圆满布施等之故。摄持殊胜是以无分别智摄持之故。加行殊胜是在胜解行地获得大忍。获得殊胜是在初地。随顺殊胜是在其余八地。成就殊胜是在第十地和如来地成就菩萨果位和佛果之故。
因此以殊胜义，承许十波罗蜜多。如是此十二种殊胜相，因彼等具足故称为殊胜，以此义承许为十波罗蜜多。有人思维何为十种，为显示彼等名称故说：'布施与持戒忍辱精进，禅定以及智慧方便，愿力智慧等，此等十波罗蜜多。'
若问彼等各自作用为何？'作用是摄受，不害及安忍，功德增能引，令解脱，无尽常趣入，定受用成熟。'此等是依次彼等作用，即：菩萨布施摄受众生。以戒不害彼等。以忍对他人加害无所动念。以精进增长功德。以禅定以神通等令欢喜而引导。
以智慧给予真实教诫而令解脱。以方便波罗蜜多因回向大菩提而令布施等无尽。以愿波罗蜜多摄受随顺转生而于一切生世承事佛陀出世并恒时趣入布施等。以力波罗蜜多以择力和修力二力不为违品所屈故决定趣入布施等。

།ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ནི་ཆོས་ལ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་དུ་རྨོངས་པ་དང་བྲལ་བས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་དུ་མཛད་པའི་ཆོས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་མྱོང་བ་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ སྨིན་པར་བྱེད་དོ།།དམ་པ་བསྒྲུབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། ཐེག་པ་ཆེན་པོར་ཅི་ལྟ་བུར། །ཆོས་རྣམས་བཏགས་པར་མཛད་པ་དང་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྟག་པར་ཡང་། །ཤེས་རབ་གསུམ་གྱིས་ཡིད་བྱེད་པའོ། །སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་ ཐེག་པ་ཆེན་པོར་མདོ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་བཏགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཐོས་པ་དང་།བསམས་པ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྒྱུན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྒྲུབ་པའོ། །ཤེས་རབ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེས་ཡོན་ཏན་ཅི་ཞིག་ཐོབ་ཅེ་ན། ཁམས་བརྟས་ བྱེད་དང་འཇུག་བྱེད་དང་།།དེ་ནི་དོན་རྣམས་འགྲུབ་པར་འགྱུར། །ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཁམས་བརྟས་པར་འགྱུར་རོ། །བསམས་པ་ལས་བྱུང་བས་ནི་ཐོས་པ་དེའི་དོན་ལ་སྙིང་ནས་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བས་ནི་དོན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། ས་ལ་འཇུག་ པ་ཡོངས་སུ་སྦྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནི་ཆོས་སྤྱོད་རྣམ་བཅུ་དང་། །ཡང་དག་ལྡན་པར་ཤེས་པར་བྱ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྒྲུབ་པ་སྟེ་། །དེ་ཡང་ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཅུས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ཆོས་སྤྱོད་རྣམ་པ་བཅུ་གང་ཞེ་ན། ཡི་གེ་འདྲི་མཆོད་སྦྱིན་པ་དང་། །ཉན་དང་ཀློག་དང་ལེན་པ་ དང་།།འཆད་དང་ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་དང་། །དེ་སེམས་པ་དང་སྒོམ་པའོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཡི་གེ་འདྲི་བ་དང་། མཆོད་པ་དང་། གཞན་དག་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། གཞན་ཀློག་པ་ལ་ཉན་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀློག་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། ཚིག་དང་དོན་འཆད་པ་དང་། ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་དང་། སེམས་པ་དང་སྒོམ་ པའོ།།སྤྱོད་པ་དེ་བཅུའི་བདག་ཉིད་ནི། །བསོད་ནམས་ཕུང་པོ་དཔག་ཏུ་མེད། །ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་དག་ལས་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་སྤྱོད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་འབྲས་བུ་ཆེ་བར་བསྟན་གྱི། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། ཁྱད་པར་ཕྱིར་དང་མི་ཟད་ཕྱིར། །ཁྱད་པར་ཕྱིར་ནི་ཅི་ ལྟ་བུ།།མི་ཟད་པའི་ཕྱིར་ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་མ་ཞིའི་ཕྱིར། །གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ། །ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན་ཡང་ཞི་བ་མེད་ཅིང་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཕྱིར་མི་ཟད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བསྒྲུབ་པ་བཤད་ཟིན་ ཏོ།།རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། མི་གཡེང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར། །གྱུར་པ་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས། །རྣམ་པ་འདི་གཉིས་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྒྲུབ་པ་སྟེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བ་དང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བ་རྣམ་པ་དྲུག་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་ གཡེང་བའོ།།གཡེང་བ་རྣམ་པ་དྲུག་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ཕྱི་རོལ་ཏུ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ནང་གི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བའོ། །འདི་དག་གི་མཚན་ཉིད་ ཅི་ལྟ་བུར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན།ལྡང་དང་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་དང་། །དེ་བཞིན་རོ་མྱང་བྱིང་དང་རྒོད། །ཡིད་ཆེས་པ་ཡི་བསམ་པ་དང་། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ངར་འཛིན་དང་། །ཆུང་ངུའི་སེམས་ནི་གཡེང་བ་སྟེ། །བློ་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ། །རྣམ་པར་གཡེང་བ་རྣམ་པ་དྲུག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ། དེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ལྡང་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་རྣམས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལྡང་བ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་གཡེང་བའོ། །ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་རྣམ་པར་གཡེང་བའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རོ་མྱང་བ་དང་། བྱིང་བ་དང་། རྒོད་པ་ནི་ནང་གི རྣམ་པར་གཡེང་བའོ།།ཡིད་ཆེས་པའི་བསམ་པ་ནི་མཚན་མའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་སྟེ། དེ་མཚན་མར་བྱས་ནས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ།

由智慧波罗蜜多，远离对法义如言执著的愚痴，而能享受布施等法的体验，并使众生得以成熟。以上已说明殊胜修行。
什么是作意修行？在大乘中，如何标示诸法，菩萨恒常以三种智慧作意。以布施等为基础，对大乘经等所标示的诸法，以闻思修所生的智慧经常作意，这就是作意修行。
以三种智慧作意能获得什么功德？能增长界、趣入及成就诸义。以闻所生慧作意能增长界，以思所生慧能从内心趣入所闻之义，以修所生慧能成就义理，为清净入地之故。
应知此与十法行相应。作意修行应当了知与十种法行相应。什么是十种法行？书写、供养、布施、听闻、读诵、受持、解说、讽诵、思维、修习。即书写大乘经典、供养、布施他人、听他人读诵、自己读诵、受持、解说文义、讽诵、思维、修习。
这十种行为本质是无量福德蕴。为什么经中说唯独大乘法行果报极大，而声闻乘则不然？因为两个原因：殊胜故及无尽故。何为殊胜？何为无尽？利益他故未寂故。因为趣入利益他人，所以殊胜。即使完全涅槃时也无寂灭、相续不断，所以应知是无尽。
以上已说明作意修行。什么是随顺法修行？不散乱、无颠倒，是随顺法。这两种是随顺法修行，即不散乱和无颠倒。其中因为没有六种散乱所以不散乱。
六种散乱是：自性散乱、外散乱、内散乱、相散乱、粗重散乱、作意散乱。如何了知这些的性相？起及趣入境，如是味着、沉掉，确信之思维，作意我执及小心即是散乱，具慧者应知。
六种散乱的性相是如此，菩萨应当完全了知。其中'起'是五识蕴从三昧中起，这是自性散乱。趣入境是外散乱。味着三昧、沉没和掉举是内散乱。确信思维是相散乱，因为以此为相而修行故。

།ངར་འཛིན་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ན་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་སྟེ། གནས་ངན་ལེན་གྱི་དབང་གིས་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཀུན་ ཏུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་།།དམན་པའི་སེམས་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གཡེང་བ་སྟེ། ཐེག་པ་དམན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དངོས་པོ་ནི་རྣམ་པ་བཅུས་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཡི་གེ་དོན་དང་ཡིད་བྱེད་དང་། །མི་འཕྲོ་བ་དང་མཚན་ཉིད་གཉིས། ། མ་དག་དག་དང་གློ་བུར་དང་། །མི་སྡང་བ་དང་ཁེངས་པ་མེད། །དེ་ལ། འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་དང་འདྲིས་ཕྱིར་དང་། །མ་འབྲེལ་ཕྱིར་དང་མ་འདྲིས་ཕྱིར། །དོན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་སྟེ། །དེ་ནི་ཡི་གེ་མ་ལོག་པའོ། །ཡི་གེ་རྣམས་དང་འབྲེལ་ཏེ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བརྗོད་པ་དང་། འདིའི་མིང་ནི་འདི་ཞེས་བྱའོ ཞེས་འདྲིས་པས་དོན་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།།བཟློག་པ་ནི་དོན་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡི་གེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གཉིས་སུ་སྣང་བར་གྱུར་པ་ནི། །དེ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །དེ་ནི་དོན་ལ་མ་ལོག་པ། །ཡོད་དང་མེད་པ་རྣམ་པར་ སྤངས།།གཉིས་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་སྣང་བ་སྟེ་དེའི་རྣམ་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དེ་ལྟར་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་དོན་ལ་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །དོན་གྱི་ཡོད་པ་སྤངས་པ་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེད་པ་སྤངས་པ་ནི་དེར་སྣང་བའི་ འཁྲུལ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། རྟོག་པ་དེ་ཡིས་བསྒོས་པ་ཡི། །རྟོག་པ་ཡིད་བྱེད་དེའི་གནས་ནི། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མ་ལོག་པ། །གཉིས་སུ་སྣང་བའི་རྒྱུ་ལའོ། །གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་རྟོག་པས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པ་ནི་རྟོག་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེའི་རྟེན་ཡིན་ པས།འདི་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ཅེ་ན། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་གཉིས་སུ་སྣང་བའི་རྒྱུ་ལ་སྟེ། རྟོག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་ནི་བརྗོད་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་གྱི་མེད་དང་ཡོད་པ་སྟེ། །སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་བཞིན་དུ་འདོད། ། དེ་ནི་མི་འཕྲོ་མ་ལོག་སྟེ། །ཡོད་དང་མེད་པ་མི་འཕྲོའི་ཕྱིར། །དོན་གྱི་མེད་པ་དང་ཡོད་པ་གོང་དུ་བཤད་མ་ཐག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྒྱུ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་འདོད་དེ། དཔེར་ན་སྒྱུ་མའི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། དེའི་འཁྲུལ་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་དོན་ཀྱང་ཇི་ལྟར་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པར་སྣང་བ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་འཁྲུལ་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་སྨིག་རྒྱུ་དང་། རྨི་ལམ་དང་། ཆུ་ཟླ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་རྣམས་ཏེ་ཅི་རིགས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་དོན་ལ་སྒྱུ་མ་ལ་ སོགས་པ་ལྟ་བུར་མཐོང་ནས་སེམས་མི་འཕྲོ་བར་མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་འཕྲོ་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་སྟེ།དེས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སེམས་འཕྲོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་མི་འཇུག་ཕྱིར། །ཐམས་ཅད་མིང་ཙམ་ཁོ་ན་སྟེ། །རང་གི་མཚན་ཉིད་མ་ལོག་པའོ། །གང་འདི་མིག་དང་གཟུགས་ རྣམས་ནས།ཡིད་དང་ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་བར་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མིང་ཙམ་མོ་ཞེས་དེ་ལྟར་གང་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་འདི་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །རང་གི་མཚན་ཉིད་གང་ལ་ཞེ་ན། དོན་དམ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལའོ། །ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་ འདི་མིང་ཙམ་མོ་ཞེས་འཛིན་པ་མེད་དོ།།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་མ་གཏོགས་པར། །འདི་ལྟར་ཆོས་ཡོད་མ་ཡིན་ཏེ། །དེའི་ཕྱིར་སྤྱི་ཡི་མཚན་ཉིད་དེར། །དེ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཆོས་གང་མེད་དེ། དེ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིའི་ མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ།

具有我执的作意是不善习气的散乱，因为由不善习气的力量而生起'我'的我慢之故。
下劣心是作意的散乱，因为生起下劣乘的作意之故。
其中，无颠倒事物应当以十种相了知，即：文字、义、作意、不散乱、二种相、不净净、客尘、无嗔、无慢。
其中，由于相关故及熟悉故，由于不相关故及不熟悉故，有义及无义，此即是文字无颠倒。
与文字相关而连续不断地诵说，以及由熟悉而了知'此名为此'即是有义。
相反则是无义，如是所见即应了知为文字无颠倒。
义无颠倒如何？二取显现，实非如是，此即义无颠倒，远离有无二边。
二即是所取能取显现，因为以彼相而生起故。如其所现非是实有，如是于义所见即是于彼无颠倒。
远离义之有是因为所取能取无实体故。远离无是因为有彼显现之迷乱故。
由彼分别熏习，分别作意彼所依，作意无颠倒，于二现之因。
由所取能取分别所熏习是分别作意，因为是所取能取分别之所依，此即是作意无颠倒。
于何作意无颠倒？于所取能取二现之因，因为彼分别作意由言说想所熏习故。
义之无有，如幻等许，此即不散无颠倒，因有无不散故。
义之无有如前所说，如幻等许，譬如幻化象等非实有，因仅有彼迷乱故亦非无。
如是义亦非如所取能取显现般存在，因仅有彼迷乱故亦非无。
'等'字所摄即是阳焰、梦境、水月等譬喻，应随理了知。
如是见义如幻等已，见心不散者即是不散无颠倒，因为于有无不散心故。
一切分别不行故，一切唯是名，自相无颠倒。
凡此眼与色乃至意与法，了知此等一切唯是名者，因是一切分别对治故，此即是自相无颠倒。
于何自相？于胜义自相。世俗中则无'此唯是名'之执著。
除法界外，如是无有法，故于彼共相，彼即无颠倒。
除法无我外无有任何法，因此法界是一切法之共相，如是了知即是共相无颠倒。

།ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཡིད་ལ་བྱེད། །མ་སྤངས་པ་དང་སྤངས་པ་ལས། །དེ་ནི་མ་དག་རྣམ་དག་སྟེ། །དེ་ཡང་དེ་ལ་མ་ལོག་པའོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མ་སྤངས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དེ་རྣམ་པར་མ་ དག་པའོ།།སྤངས་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་མ་དག་པ་དང་། རྣམ་པར་དག་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་སྟེ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས། །རྣམ་པར་དག་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་བཞིན། །གཉིས་ནི་གློ་བུར་བྱུང་བ་སྟེ། །དེ་ཡང་དེ་ལ་མ་ ལོག་པའོ།།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ནི་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མ་དག་པ་དང་། ཕྱིས་རྣམ་པར་དག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་གཉིས་ཀྱང་གློ་བུར་ཡིན་པར་དེ་ལྟར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །ཆོས་རྣམས་དང་ནི་གང་ ཟག་གི་།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་དག་མེད། །མེད་ཕྱིར་དེ་བས་སྐྲག་དང་ང་། །མེད་དེ་དེ་འདིར་མ་ལོག་པའོ་། །གང་ཟག་གི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པས་རྣམ་པར་དག་པ་མེད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་ཡང་མེད་དེ། འདི་ལྟར་གང་ཟག་མེད་ཅིང་ཆོས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས པ་གང་ཡང་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡང་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་ལ་སུ་ཡང་འགྲིབ་པ་ཡང་མེད་ལ།རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་ལ་སུའི་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བའང་མེད་ན། དེའི་ཕྱིར་སྐྲག་པའམ་ང་རྒྱལ་དུ་གྱུར་ཏེ། འདི་ནི་སྐྲག་པ་མེད་པ་དང་། །ཁེངས་པ་མེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ ལོག་པའོ།།ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་བཅུ་པོ་དག་དང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། རྡོ་རྗེའི་ཚིག་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དང་། གནས་དང་། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་འོད་ གསལ་བ་ཉིད་དང་།ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་དང་། ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་དང་། འགྲིབ་པ་མེད་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མེད་པའོ། །རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ལུས་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ངོ་བོ་ཉིད་རྣམ་པ་གསུམ་དང་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ ཉིད་དང་།བརྒལ་བ་དང་། ལན་ཏེ། རྡོ་རྗེའི་ཚིག་ལྷག་མ་རྣམས་སོ། །ལུས་རྣམ་པར་གཞག་པ་གཉིས་པ་ནི། གང་ལ་གང་ཞིག་གང་གིས་འཁྲུལ། །མ་འཁྲུལ་གང་ཞིག་གང་ལ་དང་། །འཁྲུལ་དང་མ་འཁྲུལ་འབྲས་བུ་ཉིད། །དེ་གཉིས་ཀྱི་ནི་མཐའ་མའོ། །རྡོ་རྗེའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུས་ པའི་དོན་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་ནི་དམིགས་པ་སྟེ།ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་དང་། ཀུན་བརྟགས་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་ཞེས་བྱ་བ་དག་སྟེ། ཚིག་དང་པོ་གསུམ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་ནི་གང་གིས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཅེ་ན། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སོ། །གང་ལ་རྣམ་པར་ མི་རྟོག་ཅེ་ན།རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ཉིད་ལའོ། །དེ་བས་ན་འདིས་ཤེས་པ་དང་། ཤེས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དང་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བརྒལ་བ་དང་། ལན་ནི་ལྷག་མ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ་བརྒལ་ བ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ།གལ་ཏེ་ཀུན་བརྟགས་པ་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་མེད་ན་ཇི་ལྟར་དམིགས་པར་འགྱུར། ཅི་སྟེ་ཡོད་ན་དེ་ལྟ་ན་གོ་ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ཉིད་དུ་མི་རུང་ངོ་ཞེ་ན། དེའི་ལན་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སྒྱུ་མ་བྱས་པ་ནི་ མེད་ཀྱང་དམིགས་པ་ལྟ་བུའོ།།གལ་ཏེ་ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ཉིད་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་སྔར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཕྱིས་རྣམ་པར་བྱང་ཞེ་ན། དེའི་ལན་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་རེག་པ་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་སོ།།རྣམ་པར་བྱང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ།

颠倒的作意，从未断除和已断除，由此成为不清净和清净，这也是对此不颠倒。未断除颠倒作意时，法界是不清净的。已断除时是清净的，如此了知即是对不清净和清净不颠倒，这是按次第而言。
法界以自性，清净故如虚空，二者是暂时生起，这也是对此不颠倒。法界如同虚空，因为自性清净的缘故，不清净和后来清净这二者也是暂时的，如此了知即是对暂时性不颠倒。
诸法以及补特伽罗的烦恼和清净都无，因为无故，因此无有恐惧和我慢，这是对此不颠倒。因为无有补特伽罗的烦恼，所以无有清净。法也是如此，这是因为无有补特伽罗和无有诸法的缘故。因为任何烦恼都不存在且清净也不存在，所以在烦恼方面谁也不会减损，在清净方面谁也不会殊胜，因此无有恐惧和我慢，这是对无畏和无慢不颠倒。
这十种不颠倒应当与十种金刚句按次第配合。这十种金刚句是：有和无、不颠倒、住处、如幻性、无分别性、自性光明性、烦恼、清净、如虚空、无减及无胜。
金刚句的体系建立是自性，即三种自性和所缘、无分别性、问难和回答，其余是金刚句。第二种体系建立是：何处何者以何颠倒，何者于何不颠倒，颠倒与不颠倒的果，这是彼二者的最后。
金刚句所摄的义理是三自性即所缘，圆成实、遍计所执和依他起，与前三句次第相应。无分别性是以何无分别呢？是以无分别智。于何无分别呢？于自性光明性。因此，这是能知和所知的建立，即三自性和无分别性应当按次第了知。问难和回答是其余诸句。
其中问难是：如果遍计所执和依他起相的诸法不存在，怎么能成为所缘？如果存在，那么诸法就不应该是自性光明性。对此的回答是如幻性，比如幻化虽然不存在却可以成为所缘。
如果诸法是自性光明性，那么为何先前有烦恼后来清净呢？对此的回答是烦恼和清净如同虚空的比喻，就像自性清净的虚空说有烦恼和清净一样。

།གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་བྱུང་སྟེ། སེམས་ཅན་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་གི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་བསལ་ན། དེའི་ཕྱིར་ཅི་ལྟར་འཁོར་བ་རྒྱུན་ཆད་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པ་འཕེལ་བར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན།དེའི་ལན་ནི་འགྲིབ་པ་མེད་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཕྱོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོད་མེད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་དང་། །གནས་དང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད། ། མི་རྟོག་པ་དང་རང་བཞིན་གྱིས། །རྟག་པར་འོད་གསལ་ཉིད་དང་ནི། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་བྱང་དང་། །དེ་བཞིན་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཉིད། །འགྲིབ་པ་མེད་དང་ལྷག་མེད་པ། །རྡོ་རྗེའི་ཚིག་ནི་བཅུ་ཞེས་བྱ། །རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྒྲུབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏེ་། །མཐའ་གཉིས སྤང་བ་བསྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན།གང་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པ་ལས་དབུ་མའི་ལམ་བཤད་པའོ། །མཐའ་གང་དང་གང་སྤངས་པས་དེ་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཐ་དད་པ་དང་གཅིག་མཐའ་དང་། །མུ་སྟེགས་ཉན་ཐོས་གཉིས་ཀ་དང་། །གང་ཟག་ཆོས་ལ་སྒྲོ་འདོགས་དང་། །སྐུར་འདེབས་མཐའ་ རྣམས་གཉིས་གཉིས་དང་།།མི་མཐུན་ཕྱོགས་དང་གཉེན་པོའི་མཐའ། །རྟག་དང་ཆད་པར་འདུ་ཤེས་དང་། །གཟུང་དང་འཛིན་དང་ཀུན་ཉོན་མོངས་། །རྣམ་པར་བྱང་ལ་གཉིས་དང་གསུམ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཉིས་ཀྱི་མཐའ། །དེ་ནི་རྣམ་པ་བདུན་དུ་འདོད། །དངོས་ ཡོད་དངོས་མེད་ཞི་བྱེད་དང་།།ཞི་བྱེད་སྐྲག་བྱ་དེ་ལ་འཇིགས། །གཟུང་དང་འཛིན་དང་ཡང་དག་ཉིད། །ལོག་པ་ཉིད་དང་བྱེད་དང་མིན། །སྐྱེ་བ་མེད་དང་མཉམ་པའི་དུས། །དེ་ནི་རྣམ་རྟོག་གཉིས་ཀྱི་མཐའ། །དེ་ལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་བདག་ཐ་དད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མཐའོ། །གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་ མཐའོ།།དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ། གང་བདག་མེད་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ནས་ཤེད་བུ་མེད་པར་སོ་སོར་རྟོག་པའི་བར་དུའོ། །བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ནི་སྲོག་ཀྱང་གཞན་ལ་ལུས་ཀྱང་གཞན་པ་དང་། སྲོག་དེ་ཉིད་ལུས་དེ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་མཐའོ།།མི་རྟག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་མཐའོ། །དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ། གང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟག་པར་ཡང་མི་རྟོག་།མི་རྟག་པར་ཡང་མི་རྟོག་པའོ། །བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཟག་ཏུ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་ མཐའོ།།བདག་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐུར་བ་འདེབས་པའི་མཐའ་སྟེ། བརྟགས་པའི་ཡོད་པ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ། གང་བདག་དང་བདག་མེད་པ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དོ། །སེམས་ཡང་དག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ ཆོས་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པའི་མཐའོ།།སེམས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་མཐའོ། །དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ། གང་ལ་སེམས་མེད་པ་དང་། སེམས་པ་མེད་པ་དང་། ཡིད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའོ། །མི་དགེ་བ་ལ་ སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐའོ།།དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉེན་པོའི་མཐའོ། །དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ། གང་མཐའ་དེ་གཉིས་ཁས་མི་ལེན་ཞིང་མི་བརྗོད་ཅིང་མི་སྨྲ་བའོ། ། གང་ཟག་དང་ཆོས་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟག་པའི་མཐའོ། །མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆད་པའི་མཐའོ། །དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ། མཐའ་དེ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་གང་ཡིན་པའོ། །མ་རིག་པ་ལ་གཟུང་བའོ། །འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་རིག་པ དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་།དེའི་གཉེན་པོ་འདུས་མ་བྱས་དང་། རྒ་ཤིའི་བར་ལ་གཟུང་བའོ། །འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མཐའོ། །དེ་འགོག་པ་ལ་གཟུང་བའོ། །འཛིན་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མཐའ་སྟེ། ལམ་གང་གིས་དེ་འགག་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་དང་དཀར་པོའི་ ཕྱོགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་མཐའ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།

如果有无量诸佛出世，并且消除了无量众生的烦恼，那么为什么轮回不会断绝，涅槃不会增长呢？对此回答是：无有减少和无有殊胜，因为众生界和清净分都是无量的。
有无不颠倒，住处及如幻，无分别及以自性，恒时光明以及烦恼清净，如是虚空性，无减及无余，此十种称为金刚句。
随顺法修行已经讲完，那么远离二边的修行是什么呢？就是《宝积经》中所说的中道。
应当了知远离哪些边呢？差别与一性之边，外道与声闻二者之边，对补特伽罗和法增益与诽谤之边，各有二边，违品与对治之边，常见与断见之边，所取与能取以及烦恼，清净有二边与三边，分别有二边，如是共有七种。
实有实无寂灭，能寂所怖及怖畏，所取能取及真实，颠倒以及作与非，无生及与平等时，此即分别二边。
其中认为色等与我是异，是一边；认为是一，也是一边。为了断除这些，故有中道，即从观察无我乃至观察无补特伽罗。我见即是认为命是一物而身是另一物，或认为命即是身。
认为色等是常，是外道之边；认为无常，是声闻之边。为了断除这些，故有中道，即于色等既不作常想，也不作无常想。
说'我'是增益补特伽罗之边，说'无我'是诽谤之边，因为诽谤假立的存在。为了断除这些，故有中道，即于我与无我二者之中不作分别。
说'心是真实'是增益法之边，说'心非真实'是诽谤之边。为了断除这些，故有中道，即无心、无思、无意、无识。
说'不善等法是烦恼'是违品之边，说'善等是清净'是对治之边。为了断除这些，故有中道，即不承认、不言说、不诵说这两边。
说'补特伽罗和法存在'是常边，说'不存在'是断边。为了断除这些，故有中道，即是这两边之中。
说无明有所取、能取是边，如是乃至行等，其对治无为，乃至老死，说有所取、能取也是边。说灭有所取、能取也是边，以及能灭之道。如是由黑白分差别而有所取、能取二边。

།དེ་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ། རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་འདི་ནི་གཉིས་སུ་མེད་ཅེས་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་སྟེ། རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའོ་། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ལྟ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་གི་རྒྱུ་དང་། ཡང་སྲིད་པ་ལ་སྨོན་པའོ། །དེའི་གཉེན་པོ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པའི་ཤེས་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་ཤེས་པའོ། །ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའོ། ། དེའི་གཉེན་པོ་ནི་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་པ་ཤེས་པའོ། །སྐྱེ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཡང་སྲིད་པར་སྐྱེ་བ་དང་། སྐྱེས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་བྱུང་བ་དང་། ཡང་སྲིད་པའི་རྒྱུན་ཏོ། །དེའི་གཉེན་པོ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཤེས་པ་དང་། འབྱུང་བ མེད་པ་ཤེས་པ་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཤེས་པའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་དེ་གསུམ་དང་བྲལ་བ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའོ། །དེ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཤེས་བྱ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་དང་ཅི་ རིགས་པར་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་མི་བྱེད་ཀྱི།རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རང་བཞིན་གྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་གྱུར་པའམ། རྣམ་ པར་དག་པར་འགྱུར་བའོ་སྙམ་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འདི་ནི་མཐའ་སྟེ།རང་བཞིན་གྱིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ། གང་སྟོང་པ་ཉིད་ ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་སྟོང་པར་མི་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའོ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པའོ།།གཞན་ཡང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་གཉིས་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དངོས་པོ་ཡོད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ། །དངོས་པོ་མེད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་ མཐའོ།། གང་ཟག་ཡང་དེ་དེ་གཞིག་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །ཡང་ན་བདག་མེད་པ་ཡང་མེད་དོ་སྙམ་དུ་རྟོག་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་འདི་གཉིས་སྤང་བའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ཟག་རྣམ་པར་གཞིག་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་མ་ཡིན་གྱི་སྟོང་པ་ ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་སྟེ།སྔོན་གྱི་མཐའ་སྟོང་པ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བའོ། །ཞི་བར་བྱ་བ་རྣམ་པ་ཡང་མཐའོ། །ཞི་བར་བྱེད་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའ་སྟེ། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། སྤོང་བར་བྱེད་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ སྐྲག་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དཔེ་ནམ་མཁའོ། །སྐྲག་པར་བྱ་བར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ། །སྐྲག་པར་བྱ་བ་དེ་ལས་འཇིགས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཁོང་དངངས་པས་ཀུན་བརྟགས་པའི་ གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྲག་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དཔེ་ནི་རི་མོ་མཁན་ནོ། །དཔེ་སྔ་མ་ནི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལས་བརྩམས་པའོ། །འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལས་བརྩམས་པའོ། །གཟུང་བར་རྣམ་པར་ རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ།།འཛིན་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དཔེ་སྒྱུ་མ་མཁན་ནོ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ཤེས་པས་དོན་དངོས་པོ་མེད་པར་བྱས་ནས། །དོན་དངོས་པོ་མེད་པར་ཤེས་པ་དེས་ཀྱང་རྣམ་པར་རིག་ པ་ཙམ་དུ་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་བཟློག་གོ།།དོན་དངོས་པོ་མེད་ན་རྣམ་པར་རིག་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་འདི་ནི་འདིར་མཚུངས་སོ། །ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ།

为了完全断除这些，即是中道。广说明了'智慧与无明是无二'，因为在智慧和无明等上没有所取和能取的实体。
烦恼有三种：烦恼的烦恼、业的烦恼和生的烦恼。
其中烦恼的烦恼也有三种：见解、贪欲、嗔恨、愚痴的因，以及对后有的希求。
其对治是空性智、无相智和无愿智。
业的烦恼是造作善业和不善业。其对治是了知无造作。
生的烦恼是再次投生、已生的心和心所每一刹那的生起，以及后有相续。其对治是了知无生、了知无起、了知无自性。
远离这三种烦恼即是清净。
关于这点，以空性智等了知所知空性等诸法，不是使三种烦恼与空性等之间产生关系，而是自性空性等，因为法界自性上未曾成为烦恼性。
若认为法界成为烦恼或清净，这种分别是边执，因为自性上非烦恼性者无有烦恼和清净。
为断除这两种边执故说中道，如所说'不是以空性使诸法成空，而是诸法本身即空'等。
复次，分别的两边有七种：即认为有实体是边执，认为无实体是边执。
为破除补特伽罗而有空性，或者认为无我也不存在，为断除这两种分别边执故说中道，即：不是为破除补特伽罗而有空性，而是以空性而空，如广说'前际空、后际空'等。
认为有所寂灭是边执，认为有能寂灭是边执，因为由于所断和能断的分别而畏惧空性。
为断除这两种分别边执，以虚空为喻。
认为有所畏惧是边执，认为对所畏惧生恐惧是边执，因为由痛苦恐慌而畏惧遍计的色等。
为断除这两种分别边执，以画师为喻。前喻是就声闻而言，此喻是就菩萨而言。
认为有所取是边执，认为有能取是边执。为断除这两种分别边执，以幻师为喻。
由唯识智了知境无实体后，以了知境无实体的智慧也遮遣了唯识智本身。因为境无实体则识不可能存在，如是此处是相等的。执著真实性也是边执。

།ལོག་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའ་སྟེ། ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ན་ ཡང་དག་པ་ཉིད་དུའམ།ལོག་པ་ཉིད་དུ་རྟོག་པའོ། །མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དཔེ་ཤིང་གཉིས་ལས་མེ་འབྱུང་བ་སྟེ། དཔེར་ན་མེའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཤིང་གཉིས་ལས་མེ་འབྱུང་སྟེ། བྱུང་ནས་ཀྱང་ཤིང་གཉིས་ཚིག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པ་ཉིད་ ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ལས་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་སྐྱེ་སྟེ།སྐྱེས་ནས་ཀྱང་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་འཇིག་པར་བྱེད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་འདིར་མཚུངས་སོ། །ཡང་ དག་པར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ཀྱང་ལོག་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ།ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱེད་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ། །མི་བྱེད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ནི་བློ་སྔོན་དུ་འགྲོ་ བས་བྱེད་པའམ་མཐུ་མེད་པར་རྟོག་པའོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་དེ་གཉིས་ཡོངས་སུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་དཔེ་མར་མེའོ། །སྐྱེ་བ་མེད་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའོ། །དུས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མཐའ་སྟེ། གལ་ཏེ་གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་པའམ། ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་ཡུན་རིང་བ་ཉིད་དུ་རྟོག་པའོ།།རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཐའ་དེ་གཉིས་སྤང་བའི་ཕྱིར་མར་མེའི་དཔེ་གཉིས་པའོ། །མཐའ་གཉིས་སྤང་བའི་སྒྲུབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཁྱད་པར་ཅན་དང་ཁྱད་པར་མེད་པ་སྒྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། ཁྱད་པར་ཅན་དང་ཁྱད་མེད་ནི། །ས་བཅུ་དག་ཏུ་ ཤེས་པར་བྱ།།ས་གང་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་གི་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་ནོ། །ཐམས་ཅད་དུ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་པར་བསྒྲུབ་པ་ནི་ཁྱད་པར་མེད་པའོ། །བསྒྲུབ་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དམིགས་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་གཞག་དང་དེ་བཞིན་ དབྱིངས།།བསྒྲུབ་དང་སྒྲུབ་དང་འཛིན་པ་དང་། །ངེས་པར་འཛིན་དང་རབ་ཏུ་འཛིན། །རབ་ཏུ་རྟོགས་དང་རབ་རྒྱས་དང་། །རྣམ་པར་རྟོག་དང་རྣལ་འདུག་དང་། །ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་དམིགས་པར་འདོད། །དམིགས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དང་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆོས་བརྟགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་ པའི་དམིགས་པ་དང་།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་དམིགས་པ་དང་། བསྒྲུབ་བྱའི་དམིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པའི་དམིགས་པ་དང་། འཛིན་པའི་དམིགས་པ་དང་། ངེས་པར་འཛིན་པའི་དམིགས་པ་དང་། རབ་ཏུ་འཛིན་པའི་དམིགས་པ་དང་། རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་དམིགས་པ་དང་། རབ་ཏུ་རྒྱས་པའི་ དམིགས་པ་དང་།རྣམ་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དམིགས་པ་དང་། རྣལ་དུ་འདུག་པའི་དམིགས་པ་དང་། ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་དམིགས་པའོ་། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་གང་དག་རྣམ་པར་འཇོག་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །གང་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་དེ་དག་ ཉིད་ལ་གོ་རིམས་བཞིན་ཏེ།ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ་པ་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་པའི་དམིགས་པའོ། །དྲུག་པ་ནི་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྟེ་རྟོགས་ནས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདུན་པ་ ནི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྟེ།སོ་སོ་རང་གིས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བརྒྱད་པ་ནི་ས་དང་པོ་ལ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིའོ། །དགུ་བ་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་སྟེ། ས་བདུན་པའི་བར་དུའོ། །བཅུ་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱི་སྟེ། ཆོས་རྣམ་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།བཅུ་གཅིག་པ་ནི་ས་བརྒྱད་པ་ལའོ། །བཅུ་གཉིས་པ་ནི་ས་དགུ་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ལའོ། །དང་པོའི་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་དེ་དང་དེའི་དུས་ན་དེ་དང་དེའི་དམིགས་པའི་མིང་འཐོབ་པོ། །དམིགས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།

邪分别也是边际，即于正确观察时，或执为正确或执为错误。为了断除这两种边际，以两木生火为喻。譬如，从不具火性的两木生火，火生起后也烧尽两木。同样，从不具真实性相的如实观察中，生起具真实性相的圣慧根，生起后也摧毁那如实观察。因此，这里是相同的。如实观察虽不具真实性相，也不具邪性相，因为随顺于真实性。
作为分别也是边际。不作为分别也是边际，即智慧以心为前导而执为有作用或无力用。为断除这两种分别边际，以灯喻为例。
执无生也是边际。执同时性也是边际，即执对治未生或烦恼长时存在。为断除这两种分别边际，是第二灯喻。已说断除二边的修行。
何为殊胜与无差别的修行？应知殊胜与无差别在十地中。于某地中某波罗蜜增胜者为殊胜。于一切处圆满一切即无差别。已说无上修行。
何为无上所缘？安立及法界，所修与能修，执持与决持，善持与通达，广大及了知，安住与殊胜，是为所缘境。所缘有此十二种：即安立法的所缘、法界所缘、所修所缘、能修所缘、执持所缘、决持所缘、善持所缘、通达所缘、广大所缘、了知所缘、安住所缘、殊胜所缘。
其中，第一是安立波罗蜜多等诸法。第二是真如。第三与第四即是彼等，次第为通达法界故而了知波罗蜜多等诸法。第五是闻所生慧的所缘。第六是思所生慧的，因为通达后执持。第七是修所生慧的，因为自己执持。第八是初地见道的。第九是修道的，直至第七地。第十是于彼世间道与出世间道的，因为通达诸法。第十一是第八地的。第十二是第九地等三地的。最初二者于彼彼时得彼彼所缘之名。已说所缘。

།ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཞེ་ན། མ་ཚང་མེད་དང་མི་སྤོང་དང་། །མི་ གཡེང་བ་དང་རབ་རྫོགས་པ་དང་།།ཡང་དག་སྐྱེད་དང་འཕེལ་བ་དང་། །ལས་སུ་རུང་དང་མི་གནས་དང་། །སྒྲིབ་པ་མེད་པ་ཉིད་དང་དེ། །རྒྱུན་མི་གཅོད་པ་ཡང་དག་འགྲུབ། །ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་འདི་དག་སྟེ། དེ་ལ་རྐྱེན་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ནི་རིགས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མི་སྤང་བ་ནི་མོས་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། །ཐེག་པ་དམན་པར་མི་གཡེང་བ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་བསྒྲུབ་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་བསྐྱེད་པ་ནི་སྐྱོན་མེད་པར་འཇུག་པ ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ།།དགེ་བའི་རྩ་བ་འཕེལ་བ་ནི་ཡུན་རིང་པོ་ནས་འདྲིས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། །སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ནི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། །འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་མི་ གནས་པ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་ལུང་བསྟན་པ་འཐོབ་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་སྟེ།འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་ལས་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲིབ་པ་མེད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། །དེ་རྒྱུན་མི་གཅོད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀུན་དུ་སྟོན་པ་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའོ། །དེ་ ལྟར་ན་འདི་ནི།དབུས་རྣམ་འབྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཏེ། །དབུ་མའི་ལམ་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དབུས་དང་མཐའ་གཉིས་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཐོག་མ་དང་མཐའ་མ་སྤངས་པའི་དབུས་རབ་ཏུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟོག་པར་དཀའ་དང་སྙིང་ པོའི་དོན།།རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བ་དག་གིས་མི་ཤིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །དོན་ཆེན་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་ཆེད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་ཀུན་གྱི་དོན་ནི་ཐེག་པ་གསུམ་ཆར་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་མེད་ཐམས་ཅད་སེལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་ མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པའོ།།བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་བསྡུས་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཉིད་རྣམ་གསུམ་སྟེ། སྒྲུབ་པ་དང་། བསྒྲུབ་པའི་གཞི་དང་། བསྒྲུབ་པའི་འབྲས་བུའོ། །བསྒྲུབ་པ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དམ་པའོ། །གང་གིས་ཤེ་ན། ཐེག་པ་ཆེན་པོར་ཇི་ལྟ་བུར། ། ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་བཞག་པ་དག་།ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། །ཇི་ལྟ་བུར་ཞེ་ན། རྣམ་པ་གང་གིས་ཞི་གནས་བསྒོམ་པ་ལ་གཡེང་བ་མེད་པར་གྱུར་པ་དང་། ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གྱུར་པའོ། །གང་གི་དོན་དུ་ཞེ་ན། དབུ་མའི་ལམ་གྱིས་ངེས་པར་འབྱུང བར་བྱ་བའི་དོན་དུའོ།།གང་དུ་ཞེ་ན། ས་བཅུ་དག་ཏུ་སྟེ། ཁྱད་པར་ཅན་དང་། ཁྱད་པར་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་བསླུས་པ་ནི། ཡི་གེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་ཞི་གནས་ཀྱི་མཚན་མ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་དང་། དོན་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་ལྷག་མཐོང་གི་མཚན་མ་ རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་དང་།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གཞི་ཡོངས་སུ་སྤོང་བ་དང་། མི་འཕྲོ་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་དེའི་མཚན་མ་ལེགས་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་དེའི་གཉེན་པོ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ལམ་བསྒོམས་པ་ དང་།སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་རྣམ་པར་བྱང་བའི་རང་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་དང་། མ་དག་པ་དང་དག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་དེའི་སྒྲིབ་པ་མ་སྤངས་པ་དང་། སྤངས་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་དང་། དེའི་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་ཀུན་ནས་ཉོན་ མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་དང་།མི་སྐྲག་པ་དང་། ཁེངས་པ་མེད་པ་ལ་བྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་སྒྲིབ་པ་མེད་པར་ངེས་པར་འབྱུང་བའོ།

什么是圆满成就？无缺失、不舍弃、不散乱、圆满具足、正确生起、增长、堪能、无住、无障碍以及相续不断，这就是圆满成就。
圆满成就有这十种相：其中因缘无缺失是种姓圆满成就；不舍大乘是胜解圆满成就；不散乱于小乘是发心圆满成就；圆满具足波罗蜜多是修行圆满成就；生起圣道是无过入圆满成就；增长善根是为长时熟习而成熟有情圆满成就；心堪能性是清净刹土圆满成就；不住轮回与涅槃是获得不退转地授记圆满成就，因为不退转于轮回与涅槃二者；无障碍是佛地圆满成就；相续不断是遍示菩提圆满成就。
如是，此为辨别中边论，因为开示中道之故。此亦是辨别中边，因为开示中边二者之故。或者因为开示离于始终二边之中道之故。
难思议及甚深义，非寻思所行境，不为他论者所破坏，如是依次。大义者，为自他二利之故。如是一切义者，是就三乘而言。遣除一切无义者，是断除烦恼障与所知障。
无上性之摄义者，略说无上性有三种：修行、所修之基础、修行之果。彼修行又是何等？是殊胜。以何？如大乘中安立诸法等。如何？以何种方式于修止无散乱，于修观无颠倒。为何目的？为以中道而出离。于何处？于十地中，即有差别与无差别。
无颠倒义者：由文字无颠倒而善巧通达止相；由义理无颠倒而善巧通达观相；由作意无颠倒而遍断颠倒之基；由无散乱无颠倒而善巧通达其相；由自相无颠倒而修习其对治无分别道；由共相无颠倒而善巧通达清净自性；由不清净与清净作意无颠倒而了知其障未断与已断；由其客尘无颠倒而如实了知染污与清净；由无畏与无慢无颠倒而无障碍出离。

།བཤད་པ་འདི་བྱས་པ་ཡི་བསོད་ནམས་གང་ཡོད་དེས། །འགྲོ་བ་བསོད་ནམས་འབྱུང་བ་ཆེ་དང་ཡེ་ཤེས་ ཀྱང་།།འབྱུང་བར་གྱུར་ཅིག་དེ་ལས་མངོན་མཐོ་ཆེན་པོ་དང་། །བྱང་ཆུབ་གསུམ་ཡང་འགྲོ་བས་མྱུར་དུ་ཐོབ་གྱུར་ཅིག་།བསྟན་བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ཐེག་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ལེའུར་བཅད་པ་ལྔ་བའི་འགྲེལ་བའོ།། །།བསྟན་ བཅོས་དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་འགྲེལ་པ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།། །།རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། ཤཱི་ལེནྡྲ་བོ་དྷི་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་ཡེ་ཤེས་སྡེས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ།

以此所作解说的一切福德，愿众生获得广大福德和智慧。
以此愿获得广大增上和三菩提，愿众生迅速获得。
这是《辨中边论》中无上乘品第五颂的注释。
《辨中边论释》由论师世亲造，圆满。
由印度堪布吉那弥多罗、戒护菩提，及大校译师班智达耶谢德翻译、校对并审定。


